Obiekty zbiorowej ochrony

Budowle ochronne

Miejsca doraźnego schronienia (mds)

(Art.84 Ustawy [1])

Schrony

(Art.83 ust. 3 Ustawy [1])

Ukrycia

(Art.83 ust. 4 Ustawy [1])

Podstawa Prawna

- poniżej przytoczono artykuły z Ustawy [1] , Ustawy [2] oraz paragrafy i Załącznik 1,2  
z Rozporządzenia [3] dotyczące wymagań dla mds w nowoprojektowanych budynkach

Opis / Komentarz

- podzielony jest na poszczególne zagadnienia zgodnie
z artykułami Ustawy [1], Ustawy [2], i paragrafami Rozporządzenia[3]

Ustawa [1]

Art. 2. ust. 1. Ochrona ludności to system składający się z organów administracji publicznej wykonujących zadania mające na celu zapewnienie bezpieczeństwa ludności przez ochronę życia i zdrowia ludzi, mienia, w tym zwierząt, infrastruktury niezbędnej do zaspokojenia potrzeb bytowych, dóbr kultury i środowiska w sytuacji zagrożenia, zwanych dalej „organami ochrony ludności”, podmiotów wykonujących te zadania, zwanych dalej „podmiotami ochrony ludności”, oraz zasobów ochrony ludności.

W treści Art. 2. ust. 1. jest opisany system ochrony ludności, który składa się z organów administracji publicznej, organów ochrony ludności, które mają przydzielone zadania takie jak: zapewnienie bezpieczeństwa ludności przez ochronę i zdrowia ludzi, mienia, w tym zwierząt, infrastruktury niezbędnej do zaspokojenia potrzeb bytowych, dóbr kultury i środowiska w sytuacji zagrożenia.

Istotnym elementem systemu ochrony ludności są miejsca doraźnego schronienia –mds ( takie jak piwnice budynków wielorodzinnych, garaże podziemne, kondygnacje podziemne budynków użyteczności publicznej), które spełniają wymogi techniczne pozwalające na tymczasowe ukrycie ludności w sytuacji zagrożenia.

Można na tej podstawie stwierdzić, że nowe budynki  mieszkalne wielorodzinne z kondygnacją podziemną, użyteczności publicznej z kondygnacją podziemną oraz garaże podziemne zintegrowane z projektowanym wewnętrznym miejscem doraźnego schronienia – mdswpisują się w szerszy system ochrony ludności opisanej w Ustawie [1].

Warto w tym miejscu wymienić jak w systemie ochrony ludności przydzielone są zadania poszczególnym grupom:

- 1 część planowania wykonują organy ochrony ludności czyli np.: wójt, burmistrz, prezydent miasta, starosta lub wojewoda,

- 2 część projektowania oraz budowy wykonują projektanci, inwestorzy, firmy budowlane,

- 3 część przystosowanie do użytkowania obiektów wykonuje zarządca budynku i tam gdzie w przepisach występuje określenie „organizowanie” miejsc doraźnego schronienia - dotyczy to podmioty odpowiedzialne za zarząd budynków.

Ustawa [1].

Art. 84. Miejsca doraźnego schronienia to obiekty zbiorowej ochrony będące obiektami budowlanymi, przystosowane do tymczasowego ukrycia ludzi, organizowane na zasadach określonych w art. 102.

Art. 84. definiuje miejsca doraźnego schronienia jako obiekty zbiorowej ochrony, będące obiektami budowlanymi, przystosowane do tymczasowego ukrycia ludzi i organizowane na zasadach określonych w art. 102. Artykuł ten stanowi prawną definicję nowego rodzaju schronienia dla ludności wprowadzanego przez ustawę.

Ustawa [1]

Art. 92. ust 1. Obiekty zbiorowej ochrony projektuje się i wznosi w sposób zapewniający spełnienie warunków określonych w przepisach techniczno-budowlanych wydanych na podstawie art. 7 ust. 2 lub 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz. U. z 2024 r. poz. 725, 834, 1222, 1847 i 1881), a ponadto warunków technicznych, warunków technicznych użytkowania i warunków technicznych usytuowania, których spełnienie jest konieczne dla zapewnienia pełnienia funkcji obiektów zbiorowej ochrony.

(…)

3. Warunki techniczne usytuowania obejmują
w szczególności określenie odległości obiektów zbiorowej ochrony od innych obiektów budowlanych.

Art. 92.

- określa na podstawie których przepisów należy obiekty zbiorowej ochrony projektować i wznosić:

 - mds (będące przedmiotem niniejszej opinii) oraz

-  budowle ochronne schrony i ukrycia, które nie są przedmiotem niniejszej opinii).

Ustawa [1].

Art. 94. Kondygnacje podziemne w budynkach użyteczności publicznej lub budynkach mieszkalnych wielorodzinnych oraz garaże podziemne, jeżeli nie przewidziano w nich budowli ochronnej, projektuje się i wykonuje w sposób umożliwiający zorganizowanie w nich miejsc doraźnego schronienia.

Art. 94. jest istotny w kontekście projektowania
i wykonawstwa nowych obiektów, dla których wprowadzono ustawowy obowiązek zaprojektowania miejsc doraźnego schronienia – mds. Jeżeli nie przewidziano odrębnej budowli ochronnej w formie schronu lub ukrycia. Przedmiotowy przepis nakłada na projektanta obowiązek uwzględnienia w projekcie elastyczności funkcjonalnej budynków oraz ich wyposażenia. Głównym celem tej regulacji jest zapewnienie możliwości sprawnej rekonfiguracji przestrzeni obiektu (lub obiektów) w taki sposób, aby w sytuacji kryzysowej lub w warunkach wymagających szybkiej adaptacji, możliwe było zorganizowanie mds-u. Oznacza to konieczność zaprojektowania takich układów funkcjonalnych, konstrukcyjnych i instalacyjnych, które pozwolą na szybką zmianę przeznaczenia obiektu bez konieczności przeprowadzania prac budowlanych.

Ustawa [1],

Art. 102. ust 1. W przypadku wprowadzenia stanu nadzwyczajnego lub w czasie wojny, jeżeli liczba schronów i ukryć jest niewystarczająca dla zapewnienia ochrony ludności, wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta lub wojewoda organizują miejsca doraźnego schronienia.

2. Zorganizowanie miejsc doraźnego schronienia następuje w drodze:

1) nakazu przystosowania pomieszczeń budynków, garaży podziemnych, tuneli, budowli ziemnych, wykopów i tym podobnych obiektów do pełnienia funkcji obiektu zbiorowej ochrony;

2) wykonania miejsc doraźnego schronienia przystosowanych do tymczasowego ukrycia ludności.

3. Właściwy organ ochrony ludności lub wyznaczony podmiot ochrony ludności może udzielić pomocy właścicielowi i zarządcy nieruchomości przy organizacji miejsc doraźnego schronienia.

4. Jeżeli właścicielem nieruchomości, objętej nakazem, o którym mowa w ust. 2 pkt 1, albo na której mają być wykonane miejsca doraźnego schronienia, o których mowa w ust. 2 pkt 2, jest podmiot inny niż Skarb Państwa albo jednostka samorządu terytorialnego, nakaz przystosowania lub udostępnienia nieruchomości albo wykonania miejsc doraźnego schronienia wydaje się w drodze decyzji administracyjnej.

5. Odwołanie od decyzji, wydanej przez:

1) wójta (burmistrza, prezydenta miasta) lub starostę – rozpatruje wojewoda;

2) wojewodę – rozpatruje minister właściwy do spraw wewnętrznych.

6. Odwołanie od decyzji nie wstrzymuje jej wykonania.

Art. 102. ust 1. określa sytuację gdy wprowadzony jest stan nadzwyczajny w kraju lub stan wojny a liczba schronów i ukryć  jest niewystarczająca dla zapewnienia ochrony  ludności.
W takich warunkach wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta lub wojewoda organizują miejsca doraźnego schronienia:

- w drodze nakazu przystosowania obiektów,

- wykonania miejsc doraźnego schronienia,

- jako udzielenie pomocy właścicielowi i zarządcy przy organizacji miejsc doraźnego schronienia,

- w drodze decyzji administracyjnej (jeżeli Skarb Państwa albo jednostka samorządu nie jest właścicielem obiektu).

Ustawa [2]

- w art. 33 w ust. 2:

a) uchyla się pkt 9,

b) w pkt 12 kropkę zastępuje się średnikiem
i dodaje się pkt 13 w brzmieniu:

„13) w przypadku obiektu budowlanego,  o którym mowa w art. 93–95 ustawy z dnia  5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej – oświadczenie inwestora o obowiązku wykonania budowli ochronnej o określonej kategorii odporności i pojemności lub wykonania obiektu budowlanego w sposób umożliwiający zorganizowanie w nim miejsca doraźnego schronienia o określonej pojemności albo o braku takiego obowiązku, złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia wynikającej z art. 233 § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny; składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli o następującej treści: „Jestem świadomy(-ma) odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.”; klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń.”;

- w art. 34 w ust. 2a po wyrazach „warunki ochrony przeciwpożarowej” dodaje się wyrazy „a także warunki ochrony ludności – w przypadku budowli ochronnej lub obiektu budowlanego projektowanego w sposób umożliwiający zorganizowanie w nim miejsca doraźnego schronienia”;

W nowelizacji Prawa budowlanego w art. 33. w ust. 2wprowadzone zostało dodatkowe wymaganie o wydaniu oświadczenia przez inwestora :

- o obowiązku wykonania budowli ochronnej o określonej kategorii odporności i pojemności,

- lub zorganizowanie w nim mds o określonej pojemności,

- albo o braku takiego obowiązku,

- oświadczenie ma być złożone przez inwestora  pod rygorem odpowiedzialności karnej.

Kolejnym wymaganiem jest zmiana w Prawie budowlanym

w art. 34.  w ust. 2 a). który brzmi:

  „Zakres i treść projektu budowlanego uwzględniają warunki ochrony przeciwpożarowej, a także warunki ochrony ludności - w przypadku budowli ochronnej lub obiektu budowlanego projektowanego w sposób umożliwiający zorganizowanie w nim miejsca doraźnego schronienia.”

Jest to istotna informacja dla projektanta, że zakres i treść projektu budowlanego uległ zmianie na mocy nowelizacji Prawa budowlanego Ustawa [2], w taki sposób, że aktualnie projekt budowlany ma uwzględniać również warunki ochrony ludności w przypadku budowli ochronnych lub obiektu budowlanego projektowanego w sposób umożliwiający zorganizowanie w nim miejsc doraźnego schronienia.

Zadaniem projektanta jest takie zaplanowanie budynków oraz ich wyposażenia, aby umożliwić sprawną organizację  mds-ów w sytuacjach zagrożenia.

Rozporządzenie [3]

§ 1. Rozporządzenie określa warunki organizowania miejsc doraźnego schronienia oraz wymagania, jakie powinny spełniać miejsca doraźnego schronienia, zwane dalej „mds”.

Rozporządzenie [3]

§ 8. ust. 1. W mds, innym niż wolnostojące mds, o którym mowa w § 13, zapewnia się instalacje lub przyłącza instalacyjne

umożliwiające dalsze rozprowadzenie instalacji lub podłączenie urządzeń, służące do:

1) zaopatrywania w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi;

2) odprowadzania lub gromadzenia ścieków;

3) wentylacji i utrzymania w czasie schronienia nie krótszym niż 48 godzin stężenia objętościowego tlenu wynoszącego

co najmniej 18 % oraz dwutlenku węgla nie większego niż 2,0 %;

4) dostarczania energii elektrycznej
o odpowiednich parametrach technicznych do odbiorników;

5) oświetlenia światłem sztucznym całej powierzchni mds z natężeniem oświetlenia, mierzonym na poziomie podłogi,

nie mniejszym niż 50 lx;

6) ogrzewania;

7) odwodnienia stosownie do warunków gruntowo‑wodnych;

8) odbioru komunikatów radiowych publicznej radiofonii.

Rozporządzenie [3]

Załącznik 1., Załącznik 2

Wymagania dotyczące projektowania konstrukcji oraz elementów konstrukcyjnych.

Ustawa [1].

Art. 94. Kondygnacje podziemne w budynkach użyteczności publicznej lub budynkach mieszkalnych wielorodzinnych oraz garaże podziemne, jeżeli nie przewidziano w nich budowli ochronnej, projektuje się i wykonuje  w sposób umożliwiający zorganizowanie w nich miejsc doraźnego schronienia.

Rozporządzenie [3]

§ 6. ust. 1.2 W mds zapewnia się rozwiązania pozwalające na ewakuację osób znajdujących się w nim lub ich uratowanie w inny sposób (…),

§ 8. ust. 1.3

3) wentylacji i utrzymania w czasie schronienia nie krótszym niż 48 godzin stężenia objętościowego tlenu wynoszącego co najmniej 18 % oraz dwutlenku węgla nie większego
niż 2,0 %;

§ 8. ust. 1.4

4) dostarczania energii elektrycznej
o odpowiednich parametrach technicznych do odbiorników;

§ 9. ust. 1. Właściwe organy ochrony ludności określają pojemność mds uwzględniając:

(…)2. Przy określaniu pojemności mds uwzględnia się wyłącznie wolną powierzchnię, niezabudowaną, w pomieszczeniu o wysokości co najmniej 2 m, w której nie przewiduje się długotrwałego magazynowania i może zostać przeznaczona dla osób przebywających w mds,

§ 10. Przystosowanie przestrzeni do pełnienia funkcji obiektu zbiorowej ochrony (…)

Wymagania dla miejsc doraźnego schronienia od 1 stycznia 2026 roku wynikają z przepisów wykonawczych Rozporządzenia [3] do Ustawy [1] o ochronie ludności i obronie cywilnej oraz znowelizowanego Prawa budowlanego ustawa [2]. W przeciwieństwie do schronów, mds-y nie muszą być hermetyczne, ale muszą zapewniać podstawową ochronę przed czynnikami rażenia bronią konwencjonalną oraz ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi.

Zasady te są obowiązkowe dla wszystkich nowych inwestycji mieszkaniowych wielorodzinnych, budynków użyteczności publicznej z kondygnacjami podziemnymi oraz garaży podziemnych.

Podstawową funkcją mds-ów jest umożliwienie schronienia się ludzi na okres nie krótszy niż 48 godzin.

Garaże podziemne należy projektować w sposób umożliwiający ich sprawne opróżnienie z samochodów oraz szybkie przystosowanie do funkcji schronienia ludności na określony czas (min.48 godzin).

Poniżej znajduje się spis zasygnalizowanych najważniejszych wymagań dla miejsc doraźnego schronienia:

- budynki i obiekty muszą posiadać kondygnacje podziemną, aby był obowiązek zaprojektowania w nich mds-u,

- minimalny czas ukrycia ludzi - w mds-ach określony jest poprzez sprawność wentylacji i utrzymanie w czasie schronienia nie krótszym niż 48 godzin stężenia objętościowego tlenu wynoszącego co najmniej 18 % oraz dwutlenku węgla nie większe niż 2,0 %,

- konstrukcja i wytrzymałość: mds ma za zadanie chronić przed skutkami ekstremalnych zjawisk pogodowych oraz uderzeniami odłamków, stropy w wyznaczonych strefach (np. w garażach podziemnych) powinny być zaprojektowane tak, aby wytrzymać potencjalne obciążenie gruzem z wyższych kondygnacji w razie uszkodzenia wyższych kondygnacji. Konstrukcja ma uwzględniać minimalną grubość przegród budowlanych, Załącznik 1., Załącznik 2

Rozporządzenie [3]

- lokalizacja - mds-y projektuje się głównie na kondygnacjach podziemnych jak: garaże podziemne jedno- i wielopoziomowe, piwnice lub na najniższych kondygnacjach nadziemnych o wzmocnionej konstrukcji,

- ewakuacja ludności - drogi ewakuacyjne w budynkach przede wszystkim muszą zapewniać szybkie przemieszczenie się osób z kondygnacji nadziemnych budynków do strefy ochronnej podziemnej, wziąć należy pod uwagę osoby niepełnosprawne. Wymagane są odpowiednie szerokości przejść i oznakowanie oraz ewakuacja i wyjście z mds-ów na obszar poza strefą zagruzowania, (lub spełnienie § 6. ust 5 i § 6. ust. 6, Rozporządzenia [3]),

- wydzielenie i oznakowanie stref, przystosowanie przestrzeni : w garażach podziemnych należy wyznaczyć i oznakować konkretne sekcje przeznaczone na mds, które są wolne od instalacji mogących stanowić zagrożenie (np. rury z gazem, rury z wodą mogące zalać piwnicę i inne). Instalacje mogą się znaleźć w przestrzeni mds, jeżeli zapewniono możliwość odcięcia ww. instalacji zaworami w obrębie mds, na wejściu do mds.

- wentylacja: zapewnienie wymiany powietrza (naturalnej lub wymuszonej) wystarczającej dla planowanej liczby osób, (bez konieczności stosowania zaawansowanych filtrów przeciwchemicznych wymaganych w schronach),

- zaopatrzenie, warunki sanitarne, - miejsce doraźnego schronienia to część budynku lub przestrzeń w kondygnacji podziemnej garażu lub innych kondygnacji podziemnych, która ma być zaprojektowana i wykonana oraz utrzymywana tak aby w razie zagrożenia (np. w czasie zagrożenia cywilnego, w czasie wojny, w czasie klęsk żywiołowych i innych) mogła być natychmiastowo wykorzystana do schronienia się tam ludności, którzy mają tam zapewniona wodę, żywność, odprowadzanie ścieków, wentylację, odpowiednią jakość powietrza,

- instalacje: aby budynek mógł sprawnie obsłużyć mds, musi posiadać nadmiarowość lub odpowiednie wyprowadzenia instalacji.

Projektant powinien przewidzieć:

- wydajność wentylacji i klimatyzacji: możliwość zwiększenia wymiany powietrza dla budynku przy danej pojemności mds-u,

- punkty dostępowe IT i zasilanie:  rozmieszczenie gniazd elektrycznych i logicznych w sposób umożliwiający podłączenie aparatury specjalistycznej lub stanowisk dowodzenia w dowolnym miejscu,

- pojemność i parametry powierzchniowe oraz wysokość mds określona w przepisach - min. 2 m,

- uwzględnia się wyłącznie wolną powierzchnię, niezabudowaną, liczoną po podłodze, przyjmuje się wskaźnik powierzchni przypadający na jedną osobę (1,5 m²/osobę oraz 2 m²/osobę na wózku inwalidzkim).

Podstawa Prawna

- poniżej przytoczono artykuły z Ustawy [1] ,  oraz paragrafy z Rozporządzenia [3] dotyczące wymagań wielkości i pojemności mds w projektowanych budynkach

Opis / Komentarz

- podzielony jest na poszczególne zagadnienia zgodnie z artykułami Ustawy [1] i paragrafami Rozporządzenia[3]

Ustawa [1]

Art. 92. ust 1. Obiekty zbiorowej ochrony projektuje się i wznosi w sposób zapewniający spełnienie warunków określonych w przepisach techniczno-budowlanych wydanych na podstawie art. 7 ust. 2 lub 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz. U. z 2024 r. poz. 725, 834, 1222, 1847 i 1881), a ponadto warunków technicznych, warunków technicznych użytkowania i warunków technicznych usytuowania, których spełnienie jest konieczne dla zapewnienia pełnienia funkcji obiektów zbiorowej ochrony.

(…)

3. Warunki techniczne usytuowania obejmują
w szczególności określenie odległości obiektów zbiorowej ochrony od innych obiektów budowlanych.

Art. 92.

- określa na podstawie których przepisów należy obiekty zbiorowej ochrony projektować i wznosić:

 - mds (będące przedmiotem niniejszej opinii) oraz

-  budowle ochronne schrony i ukrycia, które nie są przedmiotem niniejszej opinii ).

Ustawa [1].

Art. 94. Kondygnacje podziemne w budynkach użyteczności publicznej lub budynkach mieszkalnych wielorodzinnych oraz garaże podziemne, jeżeli nie przewidziano w nich budowli ochronnej, projektuje się i wykonuje w sposób umożliwiający zorganizowanie w nich miejsc doraźnego schronienia.

Art. 94. jest istotny w kontekście projektowania
i wykonawstwa nowych obiektów, dla których wprowadzono ustawowy obowiązek zaprojektowania miejsc doraźnego schronienia – mds. Jeżeli nie przewidziano odrębnej budowli ochronnej w formie schronu lub ukrycia. Przedmiotowy przepis nakłada na projektanta obowiązek uwzględnienia w projekcie elastyczności funkcjonalnej budynków oraz ich wyposażenia. Głównym celem tej regulacji jest zapewnienie możliwości sprawnej rekonfiguracji przestrzeni obiektu (lub obiektów) w taki sposób, aby w sytuacji kryzysowej lub w warunkach wymagających szybkiej adaptacji, możliwe było zorganizowanie mds-u. Oznacza to konieczność zaprojektowania takich układów konstrukcyjnych i instalacyjnych, które pozwolą na szybką zmianę przeznaczenia obiektu bez konieczności przeprowadzania prac budowlanych.

Art. 94.  a aspekcie pojemności mds – określa w obecnym brzmieniu, że cała powierzchnia kondygnacji podziemnych, jeżeli nie przewidziano w nich budowli ochronnej, projektuje się i wykonuje w sposób umożliwiający zorganizowanie w nich miejsc doraźnego schronienia.

Art. 94.  może otrzymać inne brzmienie w następnej nowelizacji  Ustawy [1].

Rozporządzenie [3]

§ 6. ust. 5. W przypadku braku możliwości zlokalizowania wyjścia zapasowego poza strefą prognozowanego zagruzowania, w szczególności gdy odległości między budynkami są mniejsze od odległości określających strefę prognozowanego zagruzowania, pojemność mds ogranicza się do 300 osób oraz zapewnia się w mds:

1) co najmniej dwa wyjścia ewakuacyjne prowadzące bezpośrednio lub przez przedsionek przeciwpożarowy do co najmniej dwóch klatek schodowych znajdujących się:

a) w częściach nadziemnych budynków oddzielonych od siebie pasem wolnego terenu o szerokości co najmniej 8 m

lub

b) od siebie w odległości co najmniej 15 m, lub

Dziennik Ustaw – 3 – Poz. 932

2) wyjście ewakuacyjne prowadzące bezpośrednio lub przez przedsionek przeciwpożarowy do jednej klatki schodowej

oraz wyjście prowadzące na zewnątrz przez:

a) szyb awaryjny, który:

– jest wykonany z betonu zbrojonego o grubości co najmniej 25 cm,

– ma wymiary w świetle otworu lub przekroju poprzecznego nie mniejsze niż 0,8 m szerokości
i 0,8 m wysokości, a w przypadku gdy wymiarem charakterystycznym jest średnica – nie mniejsze niż 0,8 m,

– ma drabinkę lub klamry, trwale zamocowane do konstrukcji szybu,

– ma wyłaz awaryjny o wymiarach w świetle co najmniej 0,6 m × 0,6 m lub średnicę co najmniej 0,6 m, lub

b) wjazd lub wyjazd z garażu – w przypadku pomieszczenia lub zespołu pomieszczeń w garażu znajdującym się powyżej drugiej kondygnacji podziemnej

– które są usytuowane w odległości od siebie nie mniejszej niż 15 m.

6. W przypadku, o którym mowa w ust. 5, mds ma kubaturę netto nie mniejszą niż 30 m ³ na osobę.

§ 6. ust. 5. przewiduje wyjątek, który może się pojawić
w określaniu pojemności dużego mds-u, w przypadku zlokalizowania wyjścia zapasowego poza strefą prognozowanego zagruzowania, w szczególności, gdy odległości między budynkami są mniejsze od odległości określających strefę prognozowanego zagruzowania, maksymalna pojemność mds została ograniczona do 300 osób, pod warunkiem spełnienia rygorystycznych wymagań dotyczących bezpiecznej ewakuacjiwskazanymi w § 6. ust 5.1) i 2). Rozporządzenie [3].

§ 6. ust. 6. przepis ten dotyczy sytuacji, gdy nie możemy zlokalizować wyjścia zapasowego poza strefą prognozowanego zagruzowania z warunkami opisanymi w § 6. ust. 5. Należy zauważyć, żekontekst tego przepisu nie dotyczy każdego mds-u, tylko sytuacji opisanej w tym paragrafie, czyli specyficznych przypadków lokalizacji mds np.: w określonych odległościach od budynków lub w strefach zagrożenia zagruzowaniem). Przepis stanowi, że w takich przypadkach mds - musi mieć kubaturę netto nie mniejszą niż 30 m ³ na osobę.

Rozporządzenie [3]

§ 6. ust. 7. Jako strefę prognozowanego zagruzowania przyjmuje się teren znajdujący się w odległości od ściany zewnętrznej

budynku wynoszącej co najmniej 1/3 wysokości budynku.

§ 6. ust. 8. Wysokość budynku mierzy się od uśrednionego poziomu terenu przy ścianie zewnętrznej budynku do górnej powierzchni

najwyżej położonego stropu lub najwyżej położonego punktu stropodachu lub konstrukcji przekrycia budynku,

przy czym do wysokości nie wlicza się poddaszy o konstrukcji drewnianej.

- projektując wielkość i pojemność mds należy w początkowej fazie projektowania przyjąć :

- ilość osób dla danego mds,

- strefę prognozowanego zagruzowania wg. § 6. ust. 7

- oraz wysokość budynku wg. § 6. ust. 8.,

umożliwi to prawidłowe przyjęcie wyjść ewakuacyjnych i zapasowych oraz pomoże stwierdzić czy projektowany budynek ze strefą prognozowanego zagruzowania zmieści się na wyznaczonej działce.

Rozporządzenie [3]

§ 9. ust. 1. Właściwe organy ochrony ludności określają pojemność mds uwzględniając:

1) minimalną powierzchnię użytkową przypadającą na jedną osobę;

2) bezpieczeństwo chronionych osób, w tym:

a) dostępność powietrza w strefie ochronnej przeznaczonej do przebywania osób, przy uwzględnieniu wymagań, o których mowa w § 6 ust. 6 oraz w § 8 ust. 1 pkt 3,

b) przewidywany czas zapewnienia ochrony,

c) liczbę wyjść przeznaczonych do ewakuacji.

2. Przy określaniu pojemności mds uwzględnia się wyłącznie wolną powierzchnię, niezabudowaną, w pomieszczeniu o wysokości co najmniej 2 m, w której nie przewiduje się długotrwałego magazynowania i może zostać przeznaczona dla osób przebywających w mds.

3. Do powierzchni, o której mowa w ust. 2, nie wlicza się powierzchni wydzielonych komórek lokatorskich w piwnicach, a także pomieszczeń technicznych i magazynowych, do których dostęp może być ograniczony.

4. Pojemność mds wyraża się w liczbie osób, które mogą schronić się w mds, przy założeniu, że minimalna powierzchnia wolnej przestrzeni liczona po podłodze przypadająca na jedną osobę to 1,5 m²   oraz 2 m²  na każdą osobę z niepełnosprawnością poruszającą się na wózku inwalidzkim. Ilość miejsca dla osób z niepełnosprawnością poruszających się na wózku inwalidzkim określa się z uwzględnieniem przewidywanych grup osób, korzystających
z danego mds.

Pojemność i wielkość mds.

§ 9. ust. 1. – informuje, że właściwe organy ochrony ludności określają pojemność  mds-ów i jakie parametry uwzględniają aby zapewnić powierzchnię, bezpieczeństwo, dostępność powietrza, czas zapewnienia ochrony oraz liczbę wyjść ewakuacyjnych.

§ 9. ust. 2 – wskazuje jak określić pojemność mds

- należy uwzględnić wyłącznie wolną powierzchnięniezabudowaną,

- wysokość pomieszczenia - co najmniej 2 m, w której nie przewiduje się długotrwałego magazynowania,

- do pojemności mds nie wlicza się : powierzchni wydzielonych komórek lokatorskich w piwnicach, pomieszczeń technicznych i magazynowych, ( należy odjąć powierzchnie zajęte przez inną infrastrukturę ).

§ 9. ust. 4. Pojemność mds wyrażona jest w ilości osób.

Pojemnością mds- jest to wolna, niezabudowana przestrzeń liczona po podłodze przyjmując - 1,5 m² /osobę oraz 2 m²/osobę na wózku inwalidzkim.

§9. ust. 4. Wskazuje, że: Ilość miejsca dla osób z niepełnosprawnością poruszających się na wózku inwalidzkim określa się z uwzględnieniem przewidywanych grup osób, korzystających z danego mds.

Projektując mds w obiektach mieszkalnych oraz użyteczności publicznej, należy oszacować liczbę osób poruszających się na wózkach inwalidzkich. Do każdego
z tych miejsc należy przewidzieć 2 m² powierzchni wolnej, co musi zostać uwzględnione w całkowitej pojemności obiektu. W przypadku obiektów , których specyfika zakłada przebywanie znacznej liczby na wózkach inwalidzkich, należy uwzględnić ten fakt przy wyznaczaniu docelowej pojemności mds ( np.: szpitala, ośrodka zdrowia, domu pomocy dla osób starszych).

Podstawa Prawna

- poniżej przytoczono artykuły z Ustawy [1] , oraz paragrafy z Rozporządzenia [3] wraz z Załącznikami 1-3 wymagań dotyczących warunków lokalizacji mds w nowoprojektowanych budynkach

Opis / Komentarz

- podzielony jest na poszczególne zagadnienia wg artykułów Ustawy [1], i paragrafów Rozporządzenia[3] wraz z Załącznikami 1-3

Ustawa [1].

Art. 84. Miejsca doraźnego schronienia to obiekty zbiorowej ochrony będące obiektami budowlanymi, przystosowane do tymczasowego ukrycia ludzi, organizowane na zasadach określonych w art. 102. 

Art. 84. - definiuje miejsca doraźnego schronienia jako obiekty zbiorowej ochrony, będące obiektami budowlanymi, przystosowane do tymczasowego ukrycia ludzi i organizowane na zasadach określonych w art. 102. Artykuł ten stanowi prawną definicję nowego rodzaju schronienia dla ludności wprowadzanego przez ustawę.

Ustawa [1].

Art. 94. Kondygnacje podziemne w budynkach użyteczności publicznej lub budynkach mieszkalnych wielorodzinnych oraz garaże podziemne, jeżeli nie przewidziano w nich budowli ochronnej, projektuje się i wykonuje w sposób umożliwiający zorganizowanie w nich miejsc doraźnego schronienia.

Art. 94. - wskazuje w kontekście lokalizacji mds, że wszystkie kondygnacje podziemne w wymienionych budynkach

- projektuje się i wykonuje w sposób umożliwiający zorganizowanie w nich miejsc doraźnego schronienia (jeżeli nie przewidziano w nich budowli ochronnej).

- budynki i obiekty muszą posiadać kondygnacje podziemną, aby był obowiązek zaprojektowania w nich mds-u.

Głównym celem tej regulacji jest zapewnienie możliwości sprawnej rekonfiguracji przestrzeni obiektu (lub obiektów) w taki sposób, aby w sytuacji kryzysowej lub w warunkach wymagających szybkiej adaptacji, możliwe było zorganizowanie mds-u. Oznacza to konieczność zaprojektowania takich układów funkcjonalnych, konstrukcyjnych i instalacyjnych na kondygnacjach podziemnych, które pozwolą na szybką zmianę przeznaczenia obiektu bez konieczności przeprowadzania prac budowlanych.

Ustawa [1]

Art. 92. ust 1. Obiekty zbiorowej ochrony projektuje się i wznosi w sposób zapewniający spełnienie warunków określonych w przepisach techniczno-budowlanych wydanych na podstawie art. 7 ust. 2 lub 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz. U. z 2024 r. poz. 725, 834, 1222, 1847 i 1881), a ponadto warunków technicznych, warunków technicznych użytkowania i warunków technicznych usytuowania, których spełnienie jest konieczne dla zapewnienia pełnienia funkcji obiektów zbiorowej ochrony.

(…)

3. Warunki techniczne usytuowania obejmują w szczególności określenie odległości obiektów zbiorowej ochrony od innych obiektów budowlanych.

Art. 92.

- określa na podstawie których przepisów należy obiekty zbiorowej ochrony projektować i wznosić :

 - mds ( będące przedmiotem niniejszej opinii) oraz

- budowle ochronne schrony i ukrycia, które nie są przedmiotem niniejszej opinii ).

Ustawa [1].

Art. 94. Kondygnacje podziemne w budynkach użyteczności publicznej lub budynkach mieszkalnych wielorodzinnych oraz garaże podziemne, jeżeli nie przewidziano w nich budowli ochronnej, projektuje się i wykonuje w sposób umożliwiający zorganizowanie w nich miejsc doraźnego schronienia.

Rozporządzenie [3]

Załącznik nr 1,  Załącznik nr 2, Załącznik nr 3.

- miejsca doraźnego schronienia projektuje się na kondygnacjach podziemnych budynków wymienionych w Art.94.

- w obecnym stanie prawnym dla budynków wymienionych w art. 94, nieposiadających kondygnacji podziemnych nie ma obowiązku projektowania miejsc doraźnego schronienia.

- lokalizacja mds na najniższych kondygnacjach nadziemnych  

Art. 94. nakłada obowiązek  projektowania mds na kondygnacjach podziemnych ale nie zakazuje ich zlokalizowania na kondygnacji nadziemnej.

W treści Rozporządzenia [3], a w szczególności w Załącznikach 1,  2, oraz 3 ( np. rysunek 4 i 5 , Załącznik nr 3), zawarto wytyczne dotyczące projektowania miejsc doraźnego schronienia lokalizowanych na kondygnacjach nadziemnych

m.in.: wytrzymałość konstrukcji, osłon przed zagrożeniami oraz stref prognozowanego zagruzowania.

Rozporządzenie [3]

§ 6. ust.  7. Jako strefę prognozowanego zagruzowania przyjmuje się teren znajdujący się w odległości od ściany zewnętrznej budynku wynoszącej co najmniej 1/3 wysokości budynku.

§ 6. ust.  8. Wysokość budynku mierzy się od uśrednionego poziomu terenu przy ścianie zewnętrznej budynku do górnej powierzchni

najwyżej położonego stropu lub najwyżej położonego punktu stropodachu lub konstrukcji przekrycia budynku, przy czym do wysokości nie wlicza się poddaszy o konstrukcji drewnianej.

§ 6. ust. 7 – opisuje zasięg strefy zagrożenia, definiuje obszar przeznaczony na zasypanie gruzem w przypadku uszkodzenia budynku, przyjmuje się z tego przepisu, że strefa ta obejmuje pas terenu wokół budynku o szerokości równej minimum 1/3 jego wysokości.

- lokalizacja pasa strefy zagruzowania wraz z oznaczonymi wyjściami ewakuacyjnymi z mds - powinna być uwidoczniona na rysunkach. Wyście ewakuacyjne musi prowadzić bezpośrednio na zewnątrz budynku lub do bezpiecznej strefy. Każde wyjście zapasowe musi być zlokalizowane poza strefą prognozowanego zagruzowania.

- wysokość budynku, która jest potrzebna do zlokalizowania strefy prognozowanego zagruzowania określa § 6. ust. 8.

Zapisy § 6. ust. 7 oraz § 6. ust. 8. są kluczowe przy projektowaniu wyjść zapasowych (m.in.: wyłaz, klapa, tunel)     z mds-ów, które powinny się znajdować poza strefą prognozowanego zagruzowania aby uniknąć uwięzienia ludzi pod gruzami.

Podstawa Prawna

- poniżej przytoczono artykuły z Rozporządzenia [3]

Opis / Komentarz

- podzielony jest na poszczególne zagadnienia zgodnie z paragrafami Rozporządzenia[3]

Rozporządzenie [3]

§ 9. ust. 1. Właściwe organy ochrony ludności określają pojemność mds uwzględniając:

1) minimalną powierzchnię użytkową przypadającą na jedną osobę;

2) bezpieczeństwo chronionych osób, w tym:

a) dostępność powietrza w strefie ochronnej przeznaczonej do przebywania osób, przy uwzględnieniu wymagań, o których mowa w § 6 ust. 6 oraz w § 8 ust. 1 pkt 3,

b) przewidywany czas zapewnienia ochrony,

c) liczbę wyjść przeznaczonych do ewakuacji.

ust. 2. Przy określaniu pojemności mds uwzględnia się wyłącznie wolną powierzchnię, niezabudowaną, w pomieszczeniu o wysokości co najmniej 2 m, w której nie przewiduje się długotrwałego magazynowania i może zostać przeznaczona dla osób przebywających w mds.

ust. 3. Do powierzchni, o której mowa w ust. 2, nie wlicza się powierzchni wydzielonych komórek lokatorskich w piwnicach, a także pomieszczeń technicznych i magazynowych, do których dostęp może być ograniczony.

ust. 4. Pojemność mds wyraża się w liczbie osób, które mogą schronić się w mds, przy założeniu, że minimalna powierzchnia wolnej przestrzeni liczona po podłodze przypadająca na jedną osobę to 1,5 m² oraz 2 m² na każdą osobę z niepełnosprawnością poruszającą się na wózku inwalidzkim. Ilość miejsca dla osób z niepełnosprawnością poruszających się na wózku inwalidzkim określa się z uwzględnieniem przewidywanych grup osób, korzystających
z danego mds.

Pojemność miejsc doraźnego schronienia:                                                      

- aby oszacować ilość osób do ewakuacji konieczne jest posłużeniem się przepisem § 9. ust. 4.,

- pojemność mds – określa minimalną, wyłącznie  wolną powierzchnię użytkową, liczoną po podłodze, wymaganą dla planowanej liczby osób - 1,5 m² oraz 2 m² na każdą osobę                                              z niepełnosprawnością poruszającą się na wózku inwalidzkim. W „mds” ilość osób niepełnosprawnych określa się z uwzględnieniem przewidywanych grup osób korzystających
z danego mds w zależności od funkcji obiektu (np.: budynek mieszkaniowy, szpital, szkoła, ośrodek zdrowia, ośrodek pomocy dla osób starszych i inne)

(Sposób wyliczenia pojemności może być zmieniony w kolejnych nowelizacjach przepisów. Przedstawiony powyżej jest obowiązujący na dzień wydania niniejszej opinii).

Rozporządzenie [3]

§ 6.  ust . 7 , § 6. ust . 8

ust 7. Jako strefę prognozowanego zagruzowania przyjmuje się teren znajdujący się w odległości od ściany zewnętrznej budynku wynoszącej co najmniej 1/3 wysokości budynku.

ust 8. Wysokość budynku mierzy się od uśrednionego poziomu terenu przy ścianie zewnętrznej budynku do górnej powierzchni

najwyżej położonego stropu lub najwyżej położonego punktu stropodachu lub konstrukcji przekrycia budynku, przy czym do wysokości nie wlicza się poddaszy o konstrukcji drewnianej.

§ 6. ust . 4. 1).

4. Wyjście zapasowe:

1) jest zlokalizowane poza strefą prognozowanego zagruzowania;

Strefa prognozowanego zagruzowania.

§ 6. ust. 7. – opisuje zasięg potencjalnej strefy zagruzowania, definiuje obszar przeznaczony na zasypanie gruzem
w przypadku uszkodzenia budynku, przyjmuje się z tego przepisu, że strefa ta obejmuje pas terenu wokół obiektu
o szerokości równej minimum 1/3 jego wysokości liczonej od ściany zewnętrznej budynku.

Lokalizacja pasa strefy zagruzowania wraz z oznaczonymi wyjściami - powinna być uwidoczniona na rysunkach z oznaczonymi wyjściami ewakuacyjnymi z mds oraz zapasowymi, które powinny się znaleźć poza strefą zagruzowania § 6. ust. 4. 1).

Wysokość budynku § 6. ust. 8.

W § 6. ust.  8. -  podane jest obliczanie wysokości budynku dla „mds”, z której 1/3 wysokości budynku to szerokość strefy zagruzowania. Wysokość budynku, potrzebna jest do zlokalizowania strefy prognozowanego zagruzowania.

Zapisy te są kluczowe przy projektowaniu strefy zagruzowania oraz wyjść zapasowych z mds-ów, które powinny się znajdować poza obszarem potencjalnego zawalenia wyższych kondygnacji  budynku aby uniknąć ryzyka uwięzienia ludzi pod gruzami.

Rozporządzenie [3]

§ 6. ust. 1. Mds organizuje się tak, aby ograniczona była możliwość powstania w nim pożaru, a w przypadku jego wystąpienia ograniczone było rozprzestrzenianie się ognia i dymu we wnętrzu mds, a także zapewniona była możliwość ewakuacji ludzi lub ich uratowania
w inny sposób.

ust. 2. W mds zapewnia się rozwiązania pozwalające na ewakuację osób znajdujących się w nim lub ich uratowanie w inny sposób:

1) w przypadku pomieszczenia lub zespołu pomieszczeń w budynku lub w budowli spełniającej funkcję użytkową budynku, posiadających podłogę zagłębioną poniżej przylegającego do nich terenu o co najmniej 1,5 m lub znajdujących się na kondygnacji podziemnej lub w garażu podziemnym zapewnia się:

a) co najmniej jedno wyjście ewakuacyjne na każde rozpoczęte 200 osób pojemności mds oraz

b) co najmniej jedno wyjście zapasowe na każde rozpoczęte 400 osób pojemności mds, jeżeli pojemność mds jest większa niż 30 osób;

2) w przypadku tunelu – zapewnia się co najmniej dwa wyjścia oddalone od siebie o co najmniej 15 m umożliwiające ewakuację na zewnątrz lub co najmniej jedno wyjście zapasowe.

W mds zapewnia się rozwiązania pozwalające na ewakuację osób znajdujących się w mds lub uratowanie w inny sposób: - w przypadku pomieszczenia lub zespołu pomieszczeń w budynku lub w budowli spełniającej funkcję użytkową budynku, posiadających podłogę zagłębioną poniżej przylegającego do nich terenu o co najmniej 1,5 m, lub posiadających kondygnację podziemną lub garaż podziemny: to należy zapewnić:

- co najmniej jedno wyjście ewakuacyjne na każde rozpoczęte 200 osób pojemności „mds” oraz

- co najmniej jedno wyjście zapasowe ( poza strefą zagruzowania ) na każde rozpoczęte 400 osób pojemności „mds”, jeżeli pojemność „mds” jest większa niż 30 osób;

- w przypadku tunelu – zapewnić należy: dwa wyjścia oddalone od siebie o co najmniej 15 m umożliwiające ewakuację na zewnątrz lub co najmniej jedno wyjście zapasowe.

- ustawodawca wskazał tutaj tunel podziemny, który może służyć do ewakuacji.

- ewakuacja ma być poprowadzona z tunelu na zewnątrz lub przez co najmniej jedno wyjście zapasowe o parametrach:

- nie mniejsze niż 0,6 m szerokości i 0,8 m wysokości, a w przypadku, gdy wymiarem charakterystycznym jest średnica  – nie mniejsze niż 0,8 m.

- wysokość i szerokość tunelu należy uzależnić od liczby osób przewidzianych do ewakuacji.

(zgodnie z obowiązującymi Warunkami technicznymi minimalne wymiary poziomych dróg ewakuacyjnych w tym tuneli pełniących taką rolę wynoszą: – min. 1,4 m szerokości oraz min. 2,2 m wysokości).

- w każdym przypadku tunel projektowany jest indywidualnie w zależności od liczby osób, obiekt ten musi posiadać wyjście na otwartą przestrzeń oraz zapewniać stały dostęp powietrza.

Rozporządzenie [3]

§ 6. ust. 3. Wyjście ewakuacyjne i droga służąca do ewakuacji:

1) umożliwia ewakuację osób na zewnątrz obiektu budowlanego bezpośrednio lub drogami służącymi do ewakuacji o szerokości nie mniejszej niż 0,8 m;

2) ma drzwi o szerokości w świetle ościeżnicy nie mniejszej niż 0,8 m i wysokości w świetle ościeżnicy nie mniejszej niż 1,8 m;

3) ma drzwi oraz drogi służące do ewakuacji
o szerokości obliczonej proporcjonalnie do liczby osób, do których ewakuacji służą, przyjmując co najmniej 0,4 m na 100 osób.

Wyjście ewakuacyjne i droga służąca do ewakuacji:

§ 6. ust. 3.

- ludność z „mds” ma ewakuować się bezpośrednio lub drogami służącymi do ewakuacji o szerokości nie mniejszej niż 0,8 m;

- wyjście ewakuacyjne ma mieć drzwi o szerokości w świetle ościeżnicy i wysokości nie mniejsze niż 0,8 m x 1,8m;

- wyjście ewakuacyjne ma drzwi oraz drogi służące do ewakuacji o szerokości obliczonej proporcjonalnie do liczby osób, do których ewakuacji służą, przyjmując co najmniej 0,4 m na 100 osób (nie mniejsze niż 0,8 m x 1,8 m);

- drogą służącą do ewakuacji w garażu podziemnym jedno - i wielopoziomowym jest pochylnia garażu.

Rozporządzenie [3]

§ 6. ust. 4.

ust. 4. Wyjście zapasowe:

1) jest zlokalizowane poza strefą prognozowanego zagruzowania;

2) ma wymiary w świetle otworu lub przekroju poprzecznego nie mniejsze niż 0,6 m szerokości i 0,8 m wysokości, a w przypadku, gdy wymiarem charakterystycznym jest średnica – nie mniejsze niż 0,8 m;

3) umożliwia ewakuację osób na zewnątrz obiektu przy wykorzystaniu wyjść oraz dróg innych niż służące jako wejścia i drogi dojścia do mds, z wyjątkiem przypadku, gdy wejście jest zlokalizowane poza strefą prognozowanego zagruzowania.

Wyjście zapasowe.

§ 6. ust. 4.

- jest zlokalizowane poza strefą prognozowanego  zagruzowania.

- wyjście zapasowe ma wymiary nie mniejsze niż 0,6 mszerokości i 0,8 m wysokości, lub średnica – nie mniejsze niż 0,8 m.

§ 6. ust. 4. 3).

- umożliwia ewakuację osób na zewnątrz obiektu przy wykorzystaniu wyjść oraz dróg innych niż służące jako wejścia i drogi dojścia do mds, z wyjątkiem przypadku, gdy wejście jest zlokalizowane poza strefą prognozowanego zagruzowania.

- wyjście zapasowe należy zlokalizować poza strefą prognozowanego zagruzowania. W przypadku gdy uwarunkowania terenowe na to nie pozwalają wyjście należy zabezpieczyć zgodnie z wymogami § 6. ust. 5 i 6, zapewniając osłonę przed gruzem o odpowiedniej wytrzymałości konstrukcyjnej.

Rozporządzenie [3]

§ 6. ust. 5.

ust 5. W przypadku braku możliwości zlokalizowania wyjścia zapasowego poza strefą prognozowanego zagruzowania, w szczególności gdy odległości między budynkami są mniejsze od odległości określających strefę prognozowanego zagruzowania, pojemność mds ogranicza się do 300 osób oraz zapewnia się w mds:

1) co najmniej dwa wyjścia ewakuacyjne prowadzące bezpośrednio lub przez przedsionek przeciwpożarowy do co najmniej dwóch klatek schodowych znajdujących się:

a) w częściach nadziemnych budynków oddzielonych od siebie pasem wolnego terenu
o szerokości co najmniej 8 m

lub

b) od siebie w odległości co najmniej 15 m lub

Dziennik Ustaw – 3 – Poz. 932

2) wyjście ewakuacyjne prowadzące bezpośrednio lub przez przedsionek przeciwpożarowy do jednej klatki schodowej

oraz wyjście prowadzące na zewnątrz przez:

a) szyb awaryjny, który:

– jest wykonany z betonu zbrojonego o grubości co najmniej 25 cm,

– ma wymiary w świetle otworu lub przekroju poprzecznego nie mniejsze niż 0,8 m szerokości
i 0,8 m wysokości, a w przypadku, gdy wymiarem charakterystycznym jest średnica – nie mniejsze niż 0,8 m,

– ma drabinkę lub klamry, trwale zamocowane do konstrukcji szybu,

– ma wyłaz awaryjny o wymiarach w świetle co najmniej 0,6 m × 0,6 m lub średnicę co najmniej 0,6 m, lub

b) wjazd lub wyjazd z garażu – w przypadku pomieszczenia lub zespołu pomieszczeń w garażu znajdującym się

powyżej drugiej kondygnacji podziemnej

– które są usytuowane w odległości od siebie nie mniejszej niż 15 m.

Brak możliwości zlokalizowania wyjścia zapasowego.

- jeżeli odległości między budynkami są mniejsze niż zasięg prognozowanej strefy zagruzowania, pojemność mds należy ograniczyć do 300 osób oraz zapewnić;

co najmniej dwa wyjścia ewakuacyjne prowadzące bezpośrednio lub przez przedsionek przeciwpożarowy do co najmniej dwóch klatek schodowych znajdujących się:

a) w częściach nadziemnych budynków oddzielonych od siebie pasem wolnego terenu o szerokości co najmniej 8 m

lub

b) od siebie w odległości co najmniej 15 m, lub

Dziennik Ustaw – 3 – Poz. 932,

Zgodnie z Rozporządzeniem [3] (Dz. U. poz. 932) w sprawie warunków organizowania oraz wymagań dla miejsc doraźnego schronienia, w przypadku braku możliwości zlokalizowania wyjścia zapasowego poza strefą prognozowanego zagruzowania, należy zastosować rozwiązania alternatywne przewidziane w przepisach.

§ 6. ust. 5. 2)a)

wyjście ewakuacyjne prowadzące bezpośrednio lub przez przedsionek przeciwpożarowy do jednej klatki schodowej

oraz wyjście prowadzące na zewnątrz przez: szyb awaryjny, który ma podane ścisłe parametry techniczne patrz § 6. ust. 5 2) a)

oraz

§ 6. ust. 5 .2)b)

 wjazd lub wyjazd z garażu

w przypadku pomieszczenia lub zespołu pomieszczeń w garażu znajdującym się powyżej drugiej kondygnacji podziemnej – które są usytuowane w odległości od siebie nie mniejszej niż 15 m.

Rozporządzenie [3]

§ 6. ust. 6.

6. W przypadku, o którym mowa w ust. 5, mds ma kubaturę netto nie mniejszą niż 30 m ³ na osobę.

§ 6. ust. 6. przepis ten dotyczy sytuacji, gdy nie możemy zlokalizować wyjścia zapasowego poza strefą prognozowanego zagruzowania z warunkami opisanymi w § 6. ust. 5. Należy zauważyć, że kontekst tego przepisu nie dotyczy każdego mds-u, tylko sytuacji opisanej w tym paragrafie, czyli specyficznych przypadków lokalizacji mds np.: w określonych odległościach od budynków lub w strefach zagrożenia zagruzowaniem).

Przepis stanowi, że w takich przypadkach mds - musi mieć kubaturę netto nie mniejszą niż 30 m² na osobę.

Podstawa Prawna

- poniżej przytoczono artykuły z Ustawy [1] ,  oraz paragrafy z Rozporządzenia [3], wytyczne dotyczące warunków przestrzennych i  funkcjonalnych mds w projektowanych budynkach

Opis / Komentarz

- podzielony jest na poszczególne zagadnienia zgodnie
z artykułami Ustawy [1]  i paragrafami Rozporządzenia [3]

Ustawa [1].

Art. 84. Miejsca doraźnego schronienia to obiekty zbiorowej ochrony będące obiektami budowlanymi, przystosowane do tymczasowego ukrycia ludzi, organizowane na zasadach określonych w art. 102.

Art. 84. - definiuje miejsca doraźnego schronienia jako obiekty zbiorowej ochrony, będące obiektami budowlanymi, przystosowane do tymczasowego ukrycia ludzi i organizowane na zasadach określonych w art. 102. Artykuł ten stanowi prawną definicję nowego rodzaju schronienia dla ludności wprowadzanego przez ustawę.

Ustawa [1].

Art. 94. Kondygnacje podziemne w budynkach użyteczności publicznej lub budynkach mieszkalnych wielorodzinnych oraz garaże podziemne, jeżeli nie przewidziano w nich budowli ochronnej, projektuje się i wykonuje w sposób umożliwiający zorganizowanie w nich miejsc doraźnego schronienia.

Art. 94. - wskazuje, że wszystkie kondygnacje podziemne w wymienionych budynkach

- projektuje się w sposób umożliwiający zorganizowanie w nich miejsc doraźnego schronienia (jeżeli nie przewidziano w nich budowli ochronnej).

- budynki i obiekty muszą posiadać kondygnacje podziemną, aby był obowiązek zaprojektowania w nich mds-u.

Głównym celem tej regulacji jest zapewnienie możliwości sprawnej rekonfiguracji przestrzeni obiektu (lub obiektów) w taki sposób, aby w sytuacji kryzysowej lub w warunkach wymagających szybkiej adaptacji, możliwe było zorganizowanie mds-u. Oznacza to konieczność zaprojektowania takich układów funkcjonalnych, konstrukcyj-nych i instalacyjnych na kondygnacjach podziemnych, które pozwolą na szybką zmianę przeznaczenia obiektu bez konieczności przeprowadzania prac budowlanych.

Ustawa [1]

Art. 92. ust 1. Obiekty zbiorowej ochrony projektuje się i wznosi w sposób zapewniający spełnienie warunków określonych w przepisach techniczno-budowlanych wydanych na podstawie art. 7 ust. 2 lub 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz. U. z 2024 r. poz. 725, 834, 1222, 1847 i 1881), a ponadto warunków technicznych, warunków technicz-nych użytkowania i warunków technicznych usytuowania, których spełnienie jest konieczne dla zapewnienia pełnienia funkcji obiektów zbiorowej ochrony.

(…)

3. Warunki techniczne usytuowania obejmują
w szczególności określenie odległości obiektów zbiorowej ochrony od innych obiektów budowlanych.

Art. 92.

- określa na podstawie których przepisów należy obiekty zbiorowej ochrony projektować i wznosić:

- mds (będące przedmiotem niniejszej opinii) oraz

- budowle ochronne schrony i ukrycia (które nie są przedmiotem niniejszej opinii).

§ 7. ust. 1. Mds wyposaża się w rozwiązania zapewniające ochronę przebywających w nim osób przed bezpośrednim ostrzałem z broni małokalibrowej, działaniem odłamków amunicji oraz oderwanych elementów drzwi lub bram prowadzących do mds, w przypadku ich mechanicznego uszkodzenia i wpadnięcia do wnętrza mds na skutek wybuchu.

2. Okna w ścianach zewnętrznych oraz wejścia prowadzące do mds bezpośrednio z zewnątrz zabezpiecza się przed wnikaniem do wnętrza mds odłamków amunicji oraz pocisków z ostrzału z broni małokalibrowej zgodnie z wymaganiami dotyczącymi osłon zabezpiecza-jących okna w ścianach zewnętrznych lub wejścia do miejsca doraźnego schronienia określonymi w załączniku nr 3 do rozporządzenia lub w przypadku wejść wykonuje się przedsionki ochronne lub stosuje drzwi ochronne.

§ 7. ust. 1. określa wyposażenie ochronne dla mds:

- przed bezpośrednim ostrzałem z broni małokalibrowej,

- działaniem odłamków amunicji oraz oderwanych elementów drzwi lub bram prowadzących do mds, w przypadku ich mechanicznego uszkodzenia i wpadnięcia do wnętrza mds na skutek wybuchu,

§ 7. ust. 2.

- zabezpieczenie okien w ścianach zewnętrznych oraz wejścia prowadzące do mds bezpośrednio z zewnątrz zabezpiecza się przed wnikaniem do wnętrza mds odłamków amunicji oraz pocisków z ostrzału z broni małokalibrowej (…).

(Wymagania dotyczące osłon zabezpieczających okna w ścianach zewnętrznych lub wejścia do miejsca doraźnego schronienia znajdują się wraz z przykładami graficznymi w Załączniku nr 3 do Rozporządzenia [3] ).

§ 8. ust. 1. W mds, innym niż wolnostojące mds, o którym mowa w § 13, zapewnia się instalacje lub przyłącza instalacyjne umożliwiające dalsze rozprowadzenie instalacji lub podłączenie urządzeń, służące do:

1) zaopatrywania w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi;

2) odprowadzania lub gromadzenia ścieków;

3) wentylacji i utrzymania w czasie schronienia nie krótszym niż 48 godzin stężenia objętościowego tlenu wynoszącego co najmniej 18 % oraz dwutlenku węgla nie większego niż
2,0 %;

4) dostarczania energii elektrycznej
o odpowiednich parametrach technicznych do odbiorników;

5) oświetlenia światłem sztucznym całej powierzchni mds z natężeniem oświetlenia, mierzonym na poziomie podłogi, nie mniejszym niż 50 lx;

6) ogrzewania;

7) odwodnienia stosownie do warunków gruntowo ‑ wodnych;

8) odbioru komunikatów radiowych publicznej radiofonii.

Zgodnie z § 8. ust. 1. W mds-ach (z wykluczeniem mds-ów wolnostojących) należy zapewnić niezbędną infrastrukturę instalacyjną – instalacje lub przyłącza dla osób chronionych, obejmującą:

- zaopatrzenie w wodę pitną (instalacja wodna lub miejsce składowania wody pitnej w butlach),

- odprowadzania lub gromadzenia ścieków,

- § 8 ust. 1. 3) - wentylacji i utrzymania w czasie schronienia nie krótszym niż 48 godzin stężenia objętościowego tlenu wynoszącego co najmniej 18 % oraz dwutlenku węgla nie większego niż 2,0 %,

- dostarczania energii elektrycznej o odpowiednich parametrach technicznych do odbiorników (np.: agregaty z zasilaniem bateryjnym, akumulatorowym ),

- oświetlenia światłem sztucznym całej powierzchni mds z natężeniem oświetlenia, mierzonym na poziomie podłogi,

nie mniejszym niż 50 lx,

- ogrzewania (np.: grzejniki, rury grzejne w kondygnacjach podziemnych),

- odwodnienia (instalacje chroniące przestrzeń mds-ów przed zalaniem),

- odbioru komunikatów radiowych publicznej radiofonii,

§ 8. ust. 2.

2. Mds o pojemności większej niż 200 osób, w przypadku pomieszczenia lub zespołu pomieszczeń posiadających podłogę zagłębioną poniżej przylegającego do nich terenu o co najmniej 1,5 m oraz znajdujących się na kondygnacji podziemnej lub w garażu podziemnym, wyposaża się w:

1) instalację kanalizacyjną umożliwiającą odprowadzanie ścieków;

2) co najmniej jedno pomieszczenie higieniczno‑sanitarne, w którym na każde 75 osób pojemności mds zapewnia się co najmniej jedną umywalkę i miskę ustępową lub ustęp suchy nieskanalizowany, przy czym liczba ustępów suchych nieskanalizowanych w stosunku do misek ustępowych podłączonych do kanalizacji nie może być większa niż 3:1;

3) urządzenia służące do przygotowywania posiłków;

4) urządzenia służące do odcięcia dopływu prądu i wody zainstalowane przy wejściu instalacji do mds.

3. W przypadku mds o pojemności do 200 osób dopuszcza się wykonanie tylko ustępów suchych nieskanalizowanych, przy czym na każde rozpoczęte 50 osób zapewnia się co najmniej jeden ustęp.

4. Kabina ustępowa powinna mieć najmniejszy wymiar poziomy w świetle co najmniej 0,9 m i powierzchnię przed miską ustępową co najmniej 0,6 na 0,9 m w rzucie poziomym, spełniającą również funkcję powierzchni przed umywalką – w przypadku jej zainstalowania
w kabinie ustępowej.

5. W mds nie mogą znajdować się instalacje lub urządzenia gazowe, chyba, że zapewniono możliwość odcięcia instalacji gazowych zaworami w obrębie mds.

§ 8. ust. 2. Wskazuje mds o pojemności powyżej 200 osób w przypadku pomieszczenia lub zespołu pomieszczeń posiadających podłogę zagłębioną poniżej przylegającego do nich terenu o co najmniej 1,5 m oraz znajdujących się na kondygnacji podziemnej lub w garażu podziemnym, wyposaża się w:

- instalację kanalizacyjną

- co najmniej jedno pomieszczenie higieniczno – sanitarne,
w którym na każde 75 osób pojemności mds zapewnia się co

najmniej jedną umywalkę i miskę ustępową lub ustęp suchy nieskanalizowany, przy czym liczba ustępów suchych

nieskanalizowanych w stosunku do misek ustępowych podłączonych do kanalizacji nie może być większa niż 3:1;

- urządzenia służące do przygotowywania posiłków;

- urządzenia służące do odcięcia dopływu prądu i wody zainstalowane przy wejściu instalacji do mds.

-w przypadku mds o pojemności do 200 osób – mogą być tylko ustępy suche nieskanalizowane, przy czym na każde rozpoczęte 50 osób zapewnia się co najmniej jeden ustęp.

- wymiary kabiny ustępowej, (najmniejszy wymiar poziomy w świetle ścian min 0,9 m i powierzchnię przed miską ustępowa min 0,6 m x 0,9 m, która spełnia również funkcję powierzchni przed umywalką w przypadku jej zainstalowania)

- zakaz stosowania instalacji gazowych, (chyba, że jest możliwość odcięcia instalacji gazowych zaworami w obrębie mds).

§ 9. ust. 1. Właściwe organy ochrony ludności określają pojemność mds uwzględniając:

1) minimalną powierzchnię użytkową przypadającą na jedną osobę;

2) bezpieczeństwo chronionych osób, w tym:

a) dostępność powietrza w strefie ochronnej przeznaczonej do przebywania osób, przy uwzględnieniu wymagań, o których mowa w § 6 ust. 6 oraz w § 8 ust. 1 pkt 3,

b) przewidywany czas zapewnienia ochrony,

c) liczbę wyjść przeznaczonych do ewakuacji.

2. Przy określaniu pojemności mds uwzględnia się wyłącznie wolną powierzchnię, niezabudowaną, w pomieszczeniu

o wysokości co najmniej 2 m, w której nie przewiduje się długotrwałego magazynowania i może zostać przeznaczona dla osób przebywających w mds.

3. Do powierzchni, o której mowa w ust. 2, nie wlicza się powierzchni wydzielonych komórek lokatorskich w piwnicach, a także pomieszczeń technicznych i magazynowych, do których dostęp może być ograniczony.

4. Pojemność mds wyraża się w liczbie osób, które mogą schronić się w mds, przy założeniu, że minimalna powierzchnia wolnej przestrzeni liczona po podłodze przypadająca na jedną osobę to 1,5 m² oraz 2 m² na każdą osobę z niepełnosprawnością poruszającą się na wózku inwalidzkim. Ilość miejsca dla osób z niepełnosprawnością poruszających się na wózku inwalidzkim określa się z uwzględnieniem przewidywanych grup osób, korzystających z danego mds.

§ 9. ust. 1. Określone są najważniejsze warunki przestrzenne

dla mds-ów.

W obecnym stanie prawnym pojemność to:

 § 9. ust. 4

„Pojemność mds wyraża się w liczbie osób, które mogą schronić się w mds, przy założeniu, że minimalna powierzchnia

wolnej przestrzeni liczona po podłodze przypadająca na jedną osobę to 1,5 m² oraz 2 m² na każdą osobę
z niepełnosprawnością poruszającą się na wózku inwalidzkim.”

Przepis ten może podlegać zmianie w kolejnej nowelizacji Rozporządzenia [3].

§ 10. Przystosowanie przestrzeni do pełnienia funkcji obiektu zbiorowej ochrony obejmuje:

1) zapewnienie dostępu do mds, w tym utrzymanie drożności dróg komunikacyjnych stanowiących dojście do pomieszczeń służących schronieniu, w tym dla osób
z niepełnosprawnościami;

2) usunięcie pojazdów utrudniających wejście do mds oraz jego opuszczenie wyjściami, w tym zapasowymi, jeżeli są zapewnione,
a w przypadku garażu – usunięcie z niego pojazdów;

3) usunięcie zbędnego wyposażenia, w tym palnego, z miejsc przeznaczonych do przebywania osób oraz z wewnętrznych dróg komunikacyjnych, w tym ewakuacyjnych;

4) wykonanie rozwiązań określonych w dokumentacji, o której mowa w § 2 ust. 2, w szczególności wykonanie systemu podpór wzmacniających nośność stropu, z wykorzystaniem podpór przygotowanych przez właściciela lub zarządcę budynku oraz zabezpieczenie otworów okiennych i wejść, przy użyciu materiałów przygotowanych przez właściciela lub zarządcę budynku albo dostarczonych przez organy ochrony ludności;

Dziennik Ustaw – 5 – Poz. 932

5) wykonanie prac naprawczych i konserwacyjnych, niezbędnych dla zapewnienia bezpiecznych warunków eksploatacji mds;

6) oznakowanie mds za pomocą międzynarodowego znaku rozpoznawczego obrony cywilnej oraz napisu „MIEJSCE DORAŹNEGO SCHRONIENIA”;

7) zapewnienie urządzeń i instalacji, o których mowa w § 8, oraz przygotowanie miejsc do siedzenia, odpoczynku lub spania

§ 10. Wskazuje na konieczność takiego zaprojektowania przestrzeni, która w sytuacji zagrożenia umożliwi sprawne zorganizowanie mds –ów w budynkach poprzez:

- zapewnienie dostępu, utrzymanie drożności dróg komunikacyjnych dojść do pomieszczeń służących schronieniu (w tym dla osób niepełnosprawnych).

- usunięcie pojazdów utrudniających wejście i wyjście z mds.

- usunięcie zbędnego wyposażenia w tym palnego z wewnętrznych dróg komunikacyjnych w tym ewakuacyjnych

- wykonanie rozwiązań określonych w dokumentacji, o której mowa w § 2 ust. 2, w szczególności wykonanie systemu podpór wzmacniających nośność stropu.

- wykonanie prac naprawczych i oznakowanie

oraz

§ 10. 7) zapewnienie urządzeń i instalacji, o których mowa
w § 8 oraz przygotowanie miejsc do siedzenia, odpoczynkulub spania.

§ 10. 7) jest istotny w kontekście:

- wymogu urządzeń i instalacji, o których mowa patrz § 8.

- konieczności przygotowania w mds miejsc do siedzenia,   odpoczynku lub spania (z tą uwagą, że wymóg przygotowania miejsc do spania w mds-ach nie jest obligatoryjny).

- miejsca do siedzenia mogą być składane i chowane do pomieszczenia magazynowego, a w razie potrzeby rozkładane.

Uwaga: kwestia składowania żywności nie jest uregulowana w Rozporządzeniu [3] jako wymóg techniczny, możemy zatem pomieszczenie na przechowywanie żywności zaprojektować jako element dodatkowy w zależności od przewidywanego czasu przebywania osób (obecnie min. czas schronienia określony jest jako - nie krótszy niż 48 godzin).

- magazyn żywności - powinna to być wydzielona strefa, sucha, (zabezpieczona przed wilgocią i gryzoniami), zlokalizowana z dala od tymczasowych lub stałych urządzeń sanitarnych.

Podstawa Prawna

- poniżej przytoczono artykuły z Rozporządzenia [3]

Opis / Komentarz

- podzielony jest na poszczególne zagadnienia zgodnie z paragrafami Rozporządzenia[3]

Rozporządzenie [3]

§ 6. ust. 1. Mds organizuje się tak, aby ograniczona była możliwość powstania w nim pożaru, a w przypadku jego wystąpienia ograniczone było rozprzestrzenianie się ognia i dymu we wnętrzu mds, a także zapewniona była możliwość ewakuacji ludzi lub ich uratowania w inny sposób.

§ 6. ust. 5.

5. W przypadku braku możliwości zlokalizowania wyjścia zapasowego poza strefą prognozowanego zagruzowania, w szczególności, gdy odległości między budynkami są mniejsze od odległości określających strefę prognozowanego zagruzowania, pojemność mds ogranicza się do 300 osób oraz zapewnia się w mds:

1) co najmniej dwa wyjścia ewakuacyjne prowadzące bezpośrednio lub przez przedsionek przeciwpożarowy do co najmniej dwóch klatek schodowych znajdujących się:

a) w częściach nadziemnych budynków oddzielonych od siebie pasem wolnego terenu
o szerokości co najmniej 8 m

lub

b) od siebie w odległości co najmniej 15 m, lub

Dziennik Ustaw – 3 – Poz. 932(…)

§ 6. ust. 1.

Określa, że mds-y organizuje się tak aby ograniczona była możliwość powstania w nim pożaru, a w przypadku jego wystąpienia ograniczone było rozprzestrzenianie się ognia  i dymu we wnętrzu mds, a także zapewniona była możliwość ewakuacji ludzi lub ich uratowania w inny sposób.

§ 6. ust. 5.

Określa, że  przypadku braku możliwości zlokalizowania wyjścia zapasowego poza strefą prognozowanego zagruzowania pojemność mds ogranicza się do 300 osób oraz zapewnia się:

- co najmniej dwa wyjścia ewakuacyjne prowadzące bezpośrednio lub przez przedsionek przeciwpożarowy do co najmniej dwóch klatek schodowych znajdujących się:

a) w częściach nadziemnych budynków oddzielonych od siebie pasem wolnego terenu o szerokości co najmniej 8 m

lub

b) od siebie w odległości co najmniej 15 m, lub

Dziennik Ustaw – 3 – Poz. 932(…)

Rozporządzenie [3]

§ 10. Przystosowanie przestrzeni do pełnienia funkcji obiektu zbiorowej ochrony obejmuje:

1) zapewnienie dostępu do mds, w tym utrzymanie drożności dróg komunikacyjnych stanowiących dojście do pomieszczeń służących schronieniu, w tym dla osób z niepełnosprawnościami;

2) usunięcie pojazdów utrudniających wejście do mds oraz jego opuszczenie wyjściami, w tym zapasowymi, jeżeli są zapewnione, a w przypadku garażu – usunięcie z niego pojazdów;

3) usunięcie zbędnego wyposażenia, w tym palnego, z miejsc przeznaczonych do przebywania osób oraz z wewnętrznych dróg komunikacyjnych, w tym ewakuacyjnych;(…)

§ 10. 3)

- nakazuje usunięcie zbędnego wyposażenia, w tym palnego, z miejsc przeznaczonych do przebywania osób oraz z wewnętrznych dróg komunikacyjnych, w tym ewakuacyjnych;

Podstawa Prawna

- poniżej przytoczono artykuły z Ustawy [1]oraz paragrafy i załącznik z Rozporządzenia [3]dotyczące wymagań konstrukcyjnych mds w nowoprojektowanych budynkach

Opis / Komentarz   

- podzielony jest na poszczególne zagadnienia
wg artykułów Ustawy [1] i paragrafów Rozporządzenia [3]

Ustawa [1]

Art. 92. 1. Obiekty zbiorowej ochrony projektuje się i wznosi w sposób zapewniający spełnienie warunków określonych w przepisach techniczno-budowlanych wydanych na podstawie art. 7 ust. 2 lub 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz. U. z 2024 r. poz. 725, 834, 1222, 1847 i 1881), a ponadto warunków technicznych, warunków technicznych użytkowania i warunków technicznych usytuowania, których spełnienie jest konieczne dla zapewnienia pełnienia funkcji obiektów zbiorowej ochrony.

(…)

3. Warunki techniczne usytuowania obejmują
w szczególności określenie odległości obiektów zbiorowej ochrony od innych obiektów budowlanych.

Art. 92 Ustawy [1] wskazuje podstawowe artykuły ustawy Prawo budowlane w oparciu o które należy projektować obiekty zbiorowej ochrony czyli:

- mds (stanowiące przedmiot niniejszej opinii),

- a także budowle ochronne w postaci schronów i ukryć (które nie są przedmiotem niniejszej opinii).

Ustawa [1]

Art. 94. Kondygnacje podziemne w budynkach użyteczności publicznej lub budynkach mieszkalnych wielorodzinnych oraz garaże podziemne, jeżeli nie przewidziano w nich budowli ochronnej, projektuje się i wykonuje w sposób umożliwiający zorganizowanie w nich miejsc doraźnego schronienia.

Zgodnie z Ustawą [1] obligatoryjne jest zorganizowanie mds w nowoprojektowanym obiekcie na kondygnacji podziemnej:

- w budynkach użyteczności publicznej;

- lub budynkach mieszkalnych wielorodzinnych;

- oraz garażach podziemnych.

O ile nie przewidziano w nich budowli ochronnej.

Art. 94 Ustawy [1] dotyczy projektowania i wykonywania kondygnacji podziemnych w budynkach tak, by mogły być wykorzystane jako miejsca doraźnego schronienia (mds).

Art. 94 Ustawy [1] stanowi, że kondygnacje podziemne w budynkach użyteczności publicznej, budynkach mieszkalnych wielorodzinnych oraz garażach podziemnych, jeśli w projekcie nie przewidziano w nich budowli ochronnej, muszą być projektowane i wykonywane w sposób umożliwiający zorganizowanie w nich miejsc doraźnego schronienia (mds).

Art. 94 Ustawy [1] ma na celu ochronę ludności w podziemnych kondygnacjach projektowanych budynków – tak, aby w razie zagrożenia (np. konflikt zbrojny, katastrofa związana z kataklizmem itp.) nie trzeba było rozpoczynać przebudowy budynku, tylko od razu można było zorganizować w nim miejsca, gdzie ludzie z tego budynku będą mogli się schronić.

Art. 94 Ustawy [1] w praktyce jest ważny przede wszystkim dla:

- inwestorów i projektantów – w fazie projektowania nowych ww. budynków;

- organów wydających pozwolenia na budowę i zgłoszenia robót – bowiem decyzje te muszą uwzględniać wymagania Ustawy [1];

Podsumowanie:

Art. 94 ustawy [1] o ochronie ludności i obronie cywilnej:

- nakłada obowiązek projektowania i wykonywania podziemnych kondygnacji budynków w sposób umożliwiający wykorzystanie ich jako miejsca doraźnego schronienia;

- obowiązek ten dotyczy nowoprojektowanych budynków użyteczności publicznej, wielorodzinnych oraz garaży podziemnych - inwestycji, dla których po 31 grudnia 2025 r.:

1) został złożony wniosek o pozwolenie na budowę, wniosek o wydanie odrębnej decyzji o zatwierdzeniu projektu zagospodarowania działki lub terenu lub projektu architektoniczno-budowlanego;

lub

2) zostało dokonane zgłoszenie budowy lub wykonywania innych robót budowlanych w przypadku, gdy nie jest wymagane uzyskanie decyzji o pozwoleniu na budowę.

Ustawa [2]

10) w art. 33 w ust. 2:

a) uchyla się pkt 9,

b) w pkt 12 kropkę zastępuje się średnikiem i dodaje się pkt 13 w brzmieniu:

„13) w przypadku obiektu budowlanego, o którym mowa w art. 93–95 ustawy z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej – oświadczenie inwestora o obowiązku wykonania budowli ochronnej o określonej kategorii odporności i pojemności lub wykonania obiektu budowlanego w sposób umożliwiający zorganizowanie w nim miejsca doraźnego schronienia o określonej pojemności albo o braku takiego obowiązku, złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia wynikającej z art. 233 § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny; składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli o następującej treści: „Jestem świadomy(-ma) odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.”; klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń.”;

11) w art. 34 w ust. 2a po wyrazach „warunki ochrony przeciwpożarowej” dodaje się wyrazy

„a także warunki ochrony ludności –
w przypadku budowli ochronnej lub obiektu budowlanego projektowanego w sposób umożliwiający zorganizowanie w nim miejsca doraźnego schronienia”;

07.01.2026 r weszła w życie Ustawa [2] z dn 4 grudnia 2025 r.    o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2025 r. poz. 1847) w której zawarty jest wymóg dołączenia do wniosku o pozwolenie na budowę - oświadczenia inwestora o obowiązku wykonania budowli ochronnej o określonej kategorii odporności i pojemności lub wykonania obiektu budowlanego w sposób umożliwiający zorganizowanie w nim miejsca doraźnego schronienia
o określonej pojemności albo o braku takiego obowiązku, złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.

Ponadto do art. 34 w ust. 2a o brzmieniu:

„Zakres i treść projektu budowlanego uwzględniają warunki ochrony przeciwpożarowej.”  

Dodano po przecinku zapis:

„a także warunki ochrony ludności – w przypadku budowli ochronnej lub obiektu budowlanego projektowanego w sposób umożliwiający zorganizowanie w nim miejsca doraźnego schronienia.”

Rozporządzenie [3]

§ 5. Do zorganizowania w obiekcie budowlanym mds może być wytypowany obiekt, który ma konstrukcję zaprojektowaną i wykonaną zgodnie z wymaganiami określonymi w załączniku nr 1 do rozporządzenia (…)

§ 5 Rozporządzenia [3] reguluje wymóg konstrukcyjny obiektu, który może zostać wytypowany jako miejsce doraźnego schronienia (mds). Przepis ten wskazuje podstawowy warunek konstrukcyjny, jaki musi spełniać budynek (lub jego część), aby można było go wyznaczyć jako miejsce doraźnego schronienia — jego konstrukcja musi być odpowiednio zaprojektowana i wykonana albo przystosowana technicznie do tej funkcji w oparciu o szczegółowe normy i parametry określone w załącznikach do rozporządzenia. Jest to obiekt, który ma konstrukcję zaprojektowaną i wykonaną zgodnie z wymaganiami określonymi w załączniku nr 1 do rozporządzenia [3].

Poniżej przedstawiono w pełnym, oryginalnym brzmieniu wymienione w Załączniku nr 1 do Rozporządzenia [3]„Wymagania dotyczące projektowania konstrukcji w sposób umożliwiający zorganizowanie miejsc doraźnego schronienia” – dotyczy to nowoprojektowanych ww. budynków.

Opis/komentarz do Załącznika nr 1 Rozporządzenia [3] w wierszu poniżej cytowanego załącznika.

Załącznik 1. do rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 9 lipca 2025 r. (Dz. U. 2025 poz. 932) WYMAGANIA DOTYCZĄCE PROJEKTOWANIA KONSTRUKCJI W SPOSÓB UMOŻLIWIAJĄCY ZORGANIZOWANIE MIEJSC DORAŹNEGO SCHRONIENIA

1. Konstrukcja obiektu budowlanego albo jego części zaprojektowana w sposób umożliwiający zorganizowanie mds odpowiada Polskim Normom dotyczącym projektowania i obliczania konstrukcji oraz spełnia następujące wymagania:

1) zapewnia zachowanie stanu granicznego nośności we wszystkich elementach konstrukcyjnych przy odziaływaniu obliczeniowego obciążenia wyjątkowego Ad o wartości co najmniej 10 kN/m² oraz

2) w przypadku usytuowania w strefie prognozowanego zagruzowania od budynku mającego więcej niż dwie kondygnacje nadziemne - zapewnia zachowanie stanu granicznego nośności we wszystkich elementach konstrukcyjnych przy odziaływaniu obciążenia wyjątkowego od zagruzowania o wartości Ad wynoszącej:

a) w przypadku budynków o konstrukcji szkieletowej lub w technologii wielkiej płyty - co najmniej 10 kN/m² powiększone o wartość 2,5 kN/m² na każdą kondygnację powyżej drugiej kondygnacji nadziemnej,

b) w przypadku budynków o konstrukcji innej niż określona w pkt 1 - co najmniej 10 kN/m² powiększone o wartość co najmniej 5 kN/m² na każdą kondygnację powyżej drugiej kondygnacji nadziemnej.

2. Obciążenie wyjątkowe od zagruzowania przyjmuje się jako pionowe obciążenie statyczne, równomiernie rozłożone na całej powierzchni stropu mds.

3. W celu zapewnienia wymaganej nośności stropu na oddziaływania wyjątkowe od zagruzowania dopuszcza się uwzględnienie systemu podpór tymczasowych, jeżeli:

1) ciężar pojedynczego elementu w systemie podporowym jest nie większy niż 50 kg;

2) strop ma zaprojektowane i wyznaczone miejsca do zamocowania systemu podporowego;

3) rozstaw między podporami jest nie mniejszy niż 2,5 m.

Opis / Komentarz

Załącznik nr 1 do Rozporządzenia [3] określa szczegółowe wymagania konstrukcyjne, które musi spełniać projektowany obiekt budowlany lub jego część, aby można było w nim zorganizować miejsce doraźnego schronienia (mds).

Główne postanowienia załącznika nr 1:

1.     Wymagania ogólne dotyczące konstrukcji

Obiekt budowlany albo jego część musi być zaprojektowany zgodnie z Polskimi Normami dotyczącymi projektowania konstrukcji oraz tak, aby zapewniał:

-      zachowanie stanu granicznego nośności wszystkich elementów konstrukcyjnych przy działaniu obliczeniowego obciążenia wyjątkowego Ad o wartości co najmniej 10 kN/m² – co oznacza, że konstrukcja musi wytrzymać obciążenia szczególne (np. ciężar ludzi i wyposażenia w sytuacjach nadzwyczajnych).

2.     Dodatkowe obciążenia od zagruzowania

Jeżeli obiekt znajduje się w strefie prognozowanego zagruzowania (w pobliżu innego budynku o więcej niż dwóch kondygnacjach nadziemnych), to konstrukcja musi też:

- utrzymać nośność przy działaniu obciążenia wyjątkowego od zagruzowania o wartości:

-      co najmniej 10 kN/m² + 2,5 kN/m² na każdą kondygnację powyżej drugiej – dla budynków szkieletowych lub z prefabrykatów wielkopłytowych,

-      co najmniej 10 kN/m² + 5 kN/m² na każdą kondygnację powyżej drugiej – dla innych typów konstrukcji.

3.     Obciążenie wyjątkowe od zagruzowania

Załącznik precyzuje, że obciążenie od zagruzowania traktuje się jako pionowe, równomiernie rozłożone na całej powierzchni stropu mds – co wpływa na projektowanie i ocenę nośności.

4.     Podpory tymczasowe

Aby osiągnąć wymaganą nośność stropu przeciw zagruzowaniu, dopuszcza się montaż systemu podpór tymczasowych, pod warunkiem, że:

-      każdy element podpór waży nie więcej niż 50 kg,

-      strop ma wyznaczone miejsca montażu podpór,

-      rozstaw podpór jest co najmniej 2,5 m.

Załącznik nr 1 do Rozporządzenia [3] w praktyce określa techniczne i projektowe kryteria nośności konstrukcji, które muszą spełniać budynki lub ich części, by służyć jako doraźne schronienia (mds) dla ludności. Przede wszystkim powinien mieć:

-      odpowiednią wytrzymałość stropów i konstrukcji budynku,

-      uwzględnienie obciążeń wyjątkowych (np. zwiększonego obciążenia od ludzi lub zagruzowania),

-      możliwość stosowania podpór tymczasowych dla poprawy nośności, gdy to konieczne.

Te wymagania mają gwarantować, aby miejsca doraźnego schronienia (mds) były bezpieczne pod względem strukturalnym i odporne na obciążenia w sytuacjach kryzysowych.

[4] Pismo Stowarzyszenia Architektów Polskich Zarząd Główny ul. Foksal 2, 00-366 Warszawa z dnia 29.08.2025 r. skierowane do Ministra Finansów i Gospodarki ul. Świętokrzyska 12 Warszawa oraz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji ul. Stefana Batorego 5, Warszawa.

(Pogrubienia czcionki zgodne z oryginałem ww. pisma).

(…)

10) Załącznik nr 2 do Rozporządzenia MDS** pkt3 w zakresie „podpór pośrednich” mamy obawy wręcz uszkodzenia stropu garażu w przypadku umieszczania ich gdy pierwotne założenia projektowe konstruktora nie będą ich uwzględniać (problem skuteczności podpór – sieć instalacji, spadki w posadzce, stropy nie zaprojektowane pod podpory mogą ulec przebiciu i uszkodzeniu; postulat wprowadzenia uwarunkowań zastosowania podpór lub opinii konstruktora.

(…)

21) W zakresie przepisów przejściowych: w naszej ocenie, jak na wstępie, kwestie konstrukcyjnie czy w zakresie przyłączy pod budynkiem nie są możliwe do zmodyfikowania, po zrealizowaniu budynku np. na etapie eksploatacji budynku także stosując wykładnię celowościową - art. 94 Ustawy* powinien dotyczyć tylko w 100% nowych inwestycji gdzie pierwszy wniosek o pozwolenie na budowę będzie składany po 31.12.2025r. Zatem przebudowa/rozbudowa/nadbudowa/zmiana sposobu uż. oraz zamienne pozwolenie na użytkowanie nie powinno być objęte ani Ustawą* ani Rozporządzeniem MDS**. Postulujemy aby wnikliwie przeanalizowali Państwo ten aspekt i wydali jednolite wytyczne do organów AAB.

* Dotyczy Ustawy [1] z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej (Dz. U. 2024 poz. 1907).

** Dotyczy Rozporządzenia [3] Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 9 lipca 2025 r., w sprawie warunków organizowania oraz wymagań, jakie powinny spełniać miejsca doraźnego schronienia (Dz.U. 2025 poz. 932).

[5] Pismo Stowarzyszenia Architektów Polskich Zarząd Główny ul. Foksal 2, 00-366 Warszawa oraz Polskiego Związku Firm Deweloperskich Pl. Trzech Krzyży 10/14 Warszawa z dnia 28.10.2025 r. skierowane do Organów administracji architektoniczno-budowlanej według rozdzielnika załączonego do ww. pisma

Wybrane fragmenty pisma [5]:

(…)

4. Zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia MDS**, MDS organizuje się tak, aby ograniczona była możliwość powstania w nim pożaru, a w przypadku jego wystąpienia ograniczone było rozprzestrzenianie się ognia i dymu we wnętrzu MDS, a także zapewniona była możliwość ewakuacji ludzi lub ich uratowania w inny sposób. Rozporządzenie nie określa szczegółowych wymagań ppoż. dla MDS, należy w związku z tym przyjąć, że spełnienie wymagań przeciwpożarowych określonych w warunkach technicznych budynków jest wystarczające do uznania spełnienia ww. wymogów dla potencjalnego MDS, które na dzień pozwolenia na użytkowanie nie jest MDS, a pełni funkcję np. garażu podziemnego.

5. Nie zmienia się zakres uzgodnienia projektu budowlanego pod względem wymagań przeciwpożarowych, określony w art. 6b ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej - zakres ten wyznacza przepis ustawy, jest nim „zgodność z wymaganiami ochrony przeciwpożarowej”, o ile nie będzie w tym zakresie wprowadzona zmiana w przepisach.

(…)

** Dotyczy Rozporządzenia [3] Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 9 lipca 2025 r., w sprawie warunków organizowania oraz wymagań, jakie powinny spełniać miejsca doraźnego schronienia (Dz.U. 2025 poz. 932).

Podstawa Prawna

- poniżej przytoczone są artykuł z Ustawy [1]oraz paragrafy
z Rozporządzenia [3] dotyczące warunków instalacyjnych mds
w nowoprojektowanych budynkach

Opis / Komentarz 

- podzielony jest na poszczególne zagadnienia
wg artykułu Ustawy [1] i paragrafów w Rozporządzeniu [3]

Ustawa [1]

Art. 94. Kondygnacje podziemne w budynkach użyteczności publicznej lub budynkach mieszkalnych wielorodzinnych oraz garaże podziemne, jeżeli nie przewidziano w nich budowli ochronnej, projektuje się i wykonuje w sposób umożliwiający zorganizowanie w nich miejsc doraźnego schronienia.

Zgodnie z Ustawą [1] obligatoryjne jest zorganizowanie mds
 w nowoprojektowanym obiekcie na kondygnacji podziemnej:

-      w budynkach użyteczności publicznej;

-      lub budynkach mieszkalnych wielorodzinnych;

-      oraz garażach podziemnych;

o ile nie przewidziano w nich budowli ochronnej w postaci schronu lub ukrycia.

Rozporządzenie [3]

§ 8. ust. 1. W mds, innym niż wolnostojące mds, o którym mowa w § 13, zapewnia się instalacje lub przyłącza instalacyjne umożliwiające dalsze rozprowadzenie instalacji lub podłączenie urządzeń, służące do:

1) zaopatrywania w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi;

2) odprowadzania lub gromadzenia ścieków;

3) wentylacji i utrzymania w czasie schronienia nie krótszym niż 48 godzin stężenia objętościo-wego tlenu wynoszącego co najmniej 18 % oraz dwutlenku węgla nie większego niż 2,0 %;

4) dostarczania energii elektrycznej
o odpowiednich parametrach technicznych do odbiorników;

5) oświetlenia światłem sztucznym całej powierzchni mds z natężeniem oświetlenia, mierzonym na poziomie podłogi, nie mniejszym niż 50 lx;

6) ogrzewania;

7) odwodnienia stosownie do warunków gruntowo‑wodnych;

8) odbioru komunikatów radiowych publicznej radiofonii.

§ 8 ust. 1 Rozporządzenia [3] mówi o zapewnieniu podstawowych instalacji i wyposażenia miejsc doraźnego schronienia (mds) – w szczególności w przypadku organizowania mds w projektowanym obiekcie budowlanym należy zapewnić możliwość podłączenia przyłączy i dalszego rozprowadzenia instalacji oraz urządzeń służących m.in. do:

-      zaopatrywania w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi,

-      odprowadzania lub gromadzenia ścieków,

-      zapewnienia wentylacji,

-      dostawy energii elektrycznej,

-      oświetlenia i ogrzewania,

-      odbioru komunikatów radiowych publicznej radiofonii.

To oznacza, że § 8 ust. 1 reguluje wymagania techniczne dotyczące dostępu do podstawowych mediów i infrastruktury technicznej, które muszą być dostępne w miejscu doraźnego schronienia, jeśli jest ono organizowane w budynku.

§ 8. ust. 2. Mds o pojemności większej niż 200 osób, w przypadku pomieszczenia lub zespołu pomieszczeń posiadających podłogę zagłębioną poniżej przylegającego do nich terenu o co najmniej 1,5 m oraz znajdujących się na kondygnacji podziemnej lub w garażu podziemnym, wyposaża się w:

1) instalację kanalizacyjną umożliwiającą odprowadzanie ścieków;

2) co najmniej jedno pomieszczenie higieniczno‑sanitarne, w którym na każde 75 osób pojemności mds zapewnia się co najmniej jedną umywalkę i miskę ustępową lub ustęp suchy nieskanalizowany, przy czym liczba ustępów suchych nieskanalizowanych w stosunku do misek ustępowych podłączonych do kanalizacji nie może być większa niż 3:1;

3) urządzenia służące do przygotowywania posiłków;

4) urządzenia służące do odcięcia dopływu prądu i wody zainstalowane przy wejściu instalacji do mds.

Ust. 2 Rozporządzenia [3] rozszerza wymagania techniczne

z ust. 1 dla większych miejsc schronienia (powyżej 200 osób), nakazując wyposażenie ich we własną infrastrukturę sanitarną, kanalizacyjną i możliwość przygotowania posiłków oraz bezpieczeństwo instalacji mediów.

§ 8 ust. 2 Rozporządzenia [3] mówi, że w miejscach doraźnego schronienia (mds) o pojemności większej niż 200 osób, które są zorganizowane w pomieszczeniach lub zespołach pomieszczeń znajdujących się na kondygnacji podziemnej, trzeba dodatkowo zapewnić:

1. Instalację kanalizacyjną umożliwiającą odprowadzanie ścieków;

2. Co najmniej jedno pomieszczenie higieniczno-sanitarne,
w którym na każde 75 osób zapewnia się:

- co najmniej jedną umywalkę, oraz

- miskę ustępową lub ustęp suchy nieskanalizowany — przy czym liczba suchych ustępów nie może być większa niż trzy razy liczba misek ustępowych podłączonych do kanalizacji;

3. Urządzenia do przygotowywania posiłków;

4. Urządzenia umożliwiające odcięcie dopływu wody i prądu przy wejściu instalacji do mds.

§ 8. ust. 3. W przypadku mds o pojemności do 200 osób dopuszcza się wykonanie tylko ustępów suchych nieskanalizowanych, przy czym na każde rozpoczęte 50 osób zapewnia się co najmniej jeden ustęp.

§ 8 ust. 3 Rozporządzenia [3] mówi o wymaganiach sanitarnych w miejscach doraźnego schronienia o mniejszej pojemności.
W mds o pojemności do 200 osób dopuszcza się wykonanie wyłącznie ustępów suchych nieskanalizowanych (czyli bez podłączenia do kanalizacji), przy czym na każde rozpoczęte 50 osób należy zapewnić co najmniej jeden taki ustęp.

W praktyce oznacza to, że w mniejszych miejscach doraźnego schronienia (do 200 osób) nie jest obowiązkowe pełne wyposażenie sanitarne z kanalizacją — wystarczą ustępy suche (np. przenośne toalety), pod warunkiem, że ich liczba odpowiada minimalnemu wymogowi (1 ustęp na każde 50 osób).

§ 8. ust. 4. Kabina ustępowa powinna mieć najmniejszy wymiar poziomy w świetle co najmniej 0,9 m i powierzchnię przed miską ustępową co najmniej 0,6 na 0,9 m w rzucie poziomym, spełniającą również funkcję powierzchni przed umywalką – w przypadku jej zainstalowania w kabinie ustępowej.

§ 8 ust. 4 Rozporządzenia [3] określa minimalne wymiary kabiny ustępowej w miejscu doraźnego schronienia (mds). Przepis wskazuje, że kabina ustępowa mds powinna mieć:

- najmniejszy wymiar poziomy w świetle co najmniej 0,9 m, oraz

- powierzchnię przed miską ustępową co najmniej 0,6 × 0,9 m w rzucie poziomym,

i powierzchnia ta ma również spełniać funkcję powierzchni przed umywalką w przypadku, gdy umywalka znajduje się

w tej samej kabinie.

Ten ustęp uzupełnia wymagania sanitarne przewidziane wcześniej w § 8 ust. 1–3, które dotyczą m.in. wyposażenia mds w instalacje i urządzenia sanitarne oraz liczbę i rodzaj ustępów w zależności od pojemności schronienia.

§ 8. ust. 5. W mds nie mogą znajdować się instalacje lub urządzenia gazowe, chyba że zapewniono możliwość odcięcia instalacji gazowych zaworami w obrębie mds.

Zgodnie z brzmieniem § 8 ust. 5 Rozporządzenia [3] w miejscach doraźnego schronienia (mds) nie mogą znajdować się instalacje lub urządzenia gazowe, chyba że przewidziano w projekcie i zapewniono w realizacji możliwość odcięcia instalacji gazowych zaworami w obrębie mds. Oznacza to, że w mds nie dopuszcza się obecności instalacji gazowych (np. gazu ziemnego, propan-butanu) ani urządzeń zasilanych gazem, chyba że są one tak zamontowane i wyposażone, że ich dopływ można odciąć wewnątrz miejsca schronienia (np. zaworem odcinającym gaz). Taki wymóg ma na celu zapewnienie bezpieczeństwa osób przebywających w schronieniu poprzez ograniczenie ryzyka wybuchu lub zatrucia gazem.

[5] Pismo Stowarzyszenia Architektów Polskich Zarząd Główny ul. Foksal 2, 00-366 Warszawa oraz Polskiego Związku Firm Deweloperskich Pl. Trzech Krzyży 10/14 Warszawa z dnia 28.10.2025 r. skierowane do Organów administracji architektoniczno-budowlanej według rozdzielnika załączonego do ww. pisma

(…)

21) W zakresie przepisów przejściowych: w naszej ocenie, jak na wstępie, kwestie konstrukcyjnie czy w zakresie przyłączy pod budynkiem nie są możliwe do zmodyfikowania, po zrealizowaniu budynku np. na etapie eksploatacji budynku także stosując wykładnię celowościową - art. 94 Ustawy* powinien dotyczyć tylko w 100% nowych inwestycji gdzie pierwszy wniosek o pozwolenie na budowę będzie składany po 31.12.2025r. Zatem przebudowa/rozbudowa/nadbudowa/zmiana sposobu uż. oraz zamienne pozwolenie na użytkowanie nie powinno być objęte ani Ustawą* ani Rozporządzeniem MDS**. Postulujemy aby wnikliwie przeanalizowali Państwo ten aspekt i wydali jednolite wytyczne do organów AAB.

Oznaczenia gwiazdkami powyżej dodane przez autora opinii:

* Dotyczy Ustawy [1] z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej (Dz. U. 2024 poz. 1907).

** Dotyczy Rozporządzenia [3] Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 9 lipca 2025 r., w sprawie warunków organizowania oraz wymagań, jakie powinny spełniać miejsca doraźnego schronienia (Dz.U. 2025
poz. 932).

Podstawa Prawna

- poniżej przytoczone są paragrafy z Rozporządzenia [3] dotyczące ochrony przed eksplozją i odłamkami
w mds w nowoprojektowanych budynkach

Opis / Komentarz 

- podzielony jest na poszczególne zagadnienia wg paragrafów w Rozporządzeniu [3] 

§ 7. ust. 1. Mds wyposaża się w rozwiązania zapewniające ochronę przebywających w nim osób przed bezpośrednim ostrzałem z broni małokalibrowej, działaniem odłamków amunicji oraz oderwanych elementów drzwi lub bram prowadzących do mds, w przypadku ich mechanicznego uszkodzenia i wpadnięcia do wnętrza mds na skutek wybuchu.

Wymagania zawarte w § 7. ust. 1. Rozporządzeniu [3]określają warunki zabezpieczenia okien mds i wejść do miejsc doraźnego schronienia, aby:

-      były one wykonane z odpowiednio dobranych materiałów,

-      miały minimalną obliczoną grubość (≥ 25 cm efektu ochronnego),

-      były zaprojektowane tak, by chronić przed odłamkami i ostrzałem,

-      miały właściwe wymiary szerokości i położenia względem otworów.

Osłony przy oknach zewnętrznych mds oraz przy wejściach prowadzących do mds mają zapewniać ochronę przed wnikaniem odłamków amunicji oraz pocisków z ostrzału
z broni małokalibrowej do wnętrza miejsca schronienia.

§ 7. ust. 2. Okna w ścianach zewnętrznych oraz wejścia prowadzące do mds bezpośrednio z zewnątrz zabezpiecza się przed wnikaniem do wnętrza mds odłamków amunicji oraz pocisków z ostrzału z broni małokalibrowej zgodnie z wymaganiami dotyczącymi osłon zabezpieczających okna w ścianach zewnętrznych lub wejścia do miejsca doraźnego schronienia określonymi w załączniku nr 3 do rozporządzenia, lub w przypadku wejść wykonuje się przedsionki ochronne lub stosuje drzwi ochronne.

§ 7 ust. 2 Rozporządzenia [3] nakazuje, aby wszystkie okna w ścianach zewnętrznych oraz wejścia prowadzące do miejsca doraźnego schronienia (mds) bezpośrednio z zewnątrz były zabezpieczone przed wnikaniem odłamków amunicji i pocisków z ostrzału z broni małokalibrowej.

Przepis wskazuje trzy główne sposoby ochrony:

- Osłony zgodne z wymaganiami załącznika nr 3 do Rozporządzenia [3].

- Przedsionki ochronne przy wejściach, które tworzą dodatkową strefę bezpieczeństwa.

- Drzwi ochronne stosowane w wejściach do mds.

Głównym celem jest zapewnienie bezpieczeństwa osób korzystających z mds przed skutkami ostrzału lub odłamków amunicji.

Przepis minimalizuje ryzyko, że elementy zewnętrzne (okna, drzwi) staną się źródłem obrażeń dla ludzi znajdujących się w schronieniu.

Zakres zastosowania:

- Dotyczy wszystkich okien w ścianach zewnętrznych mds, które mogłyby pozwolić na przedostanie się odłamków lub pocisków.

- Dotyczy również wszystkich wejść bezpośrednio prowadzących do schronienia z zewnątrz.

- Nie obejmuje wejść prowadzących z części budynku wewnętrznego, chyba że są bezpośrednio eksponowane na zagrożenie.

Sposoby zabezpieczenia

a) Osłony zgodne z załącznikiem nr 3.

Załącznik nr 3 precyzuje rodzaje materiałów, grubości, wymiary i sposób montażu osłon okiennych i wejść.

b) Przedsionki ochronne.

Stanowią dodatkową strefę buforową pomiędzy wejściem a wnętrzem mds. Skutecznie redukują następstwa bezpośredniego ostrzału, ponieważ pociski i odłamki tracą energię kinetyczną w obrębie przedsionka, co znacząco podnosi poziom bezpieczeństwa osób przebywających wewnątrz

c) Drzwi ochronne.

Mogą być stosowane zamiast lub razem z przedsionkiem. Muszą spełniać wymogi odporności na przebicie i uderzenie odłamków określone w załączniku nr 3.

Poniżej przedstawiono w oryginalnym brzmieniu wymienione w Załączniku nr 3 do Rozporządzenia [3]„Wymagania dotyczące osłon zabezpieczających okna w ścianach zewnętrznych lub wejścia do miejsca doraźnego schronienia”.

§ 7. ust. 3. W przypadku pomieszczenia lub zespołu pomieszczeń znajdujących się w garażu podziemnym, część mds, w której przewiduje się przebywanie osób, wyznacza się w odległości co najmniej 20 m od bramy garażowej i oznacza się ją na powierzchni podłogi liniami poziomymi o szerokości 0,08–0,1 m w odstępie od siebie równym szerokości pojedynczej linii od strony:

1) części, w której przewiduje się przebywanie osób – linią w kolorze zielonym;

2) pozostałej części budynku – linią w kolorze pomarańczowym.

§ 7 ust. 3 Rozporządzenia [3] w kontekście garaży podziemnych stanowi, że jeżeli część mds znajduje się w garażu podziemnym, to obszar, w którym przewiduje się przebywanie osób, musi być:

- wyznaczony w odległości co najmniej 20 m od bramy garażowej,

- oznaczony na powierzchni podłogi liniami poziomymi o szerokości 0,08–0,1 m, w odstępach równych szerokości pojedynczej linii, tak by odróżnić:

               a) część, w której przewiduje się przebywanie osób — oznaczoną kolorem zielonym,

               b) pozostałą część garażu — oznaczoną kolorem pomarańczowym.

§ 7 ust. 3 ma na celu wydzielenie i czytelne oznakowanie strefy bezpiecznej w garażu podziemnym, w której mogą przebywać ludzie w miejscu doraźnego schronienia.

Chodzi o to, aby przestrzeń ta była wystarczająco oddalona od potencjalnych zagrożeń, jakie mogą wystąpić przy wjeździe lub wyjeździe z garażu (np. poruszające się pojazdy, wybuchy, odłamki). Miejsce to musi posiadać wyraźne oznakowanie, umożliwiające szybką identyfikację i bezbłędne zajęcie właściwych pozycji przez osoby szukające schronienia.

Wyznaczona w Rozporządzenia [3] odległości co najmniej 20 m od bramy garażowej to minimalna odległość, która ma zmniejszać ryzyko bezpośredniego oddziaływania zagrożeń związanych z ruchem pojazdów lub ewentualnymi wybuchami/kolizjami blisko wejścia. To również strefa „buforowa”, która chroni schronionych przed hałasem
i ewentualnymi skutkami zdarzeń przed bramą garażową.

Przepis wymaga użycia linii poziomych na podłodze, co ma praktyczne zastosowanie:

- zielone linie wskazują obszar mds, gdzie ludzie mogą się bezpiecznie schronić,

- pomarańczowe linie oznaczają część garażu nieprzeznaczoną do pobytu ludzi (np. miejsce manewrowania pojazdów, parking, strefa techniczna itp.).

Zastosowanie czytelnych oznaczeń ma na celu usprawnienie orientacji w warunkach zagrożenia. Pozwala to wyeliminować ryzyko przebywania osób chronionych w miejscach bezpośrednio narażonych na niebezpieczeństwo. Ułatwia także ewakuację i prowadzenie działań ratowniczych.

§ 10. Przystosowanie przestrzeni do pełnienia funkcji obiektu zbiorowej ochrony obejmuje:

(…)

4) wykonanie rozwiązań określonych w dokumentacji, o której mowa w § 2 ust. 2,

w szczególności (…) zabezpieczenie otworów okiennych i wejść, przy użyciu materiałów przygotowanych przez właściciela lub zarządcę budynku albo dostarczonych przez organy ochrony ludności;

5) wykonanie prac naprawczych i konserwacyjnych, niezbędnych dla zapewnienia bezpiecznych warunków eksploatacji mds;

§ 10 pkt 4 Rozporządzenia [3] odsyła bezpośrednio do dokumentacji, o której mowa w § 2 ust. 2, czyli dokumentacji sporządzonej po ocenie obiektu, określającej sposób przystosowania go do funkcji mds którą zapewnia terytorialny organ ochrony ludności. Dokumentacja projektowa adaptacji obiektu jest wiążąca dla właściciela lub zarządcy budynku. Wszystkie rozwiązania w niej wskazane (np. techniczne, organizacyjne, zabezpieczające itp.) muszą zostać wdrożone – nie mają charakteru fakultatywnego.

Szczególną uwagę zwraca się na zabezpieczenie otworów:

- zabezpieczenie otworów okiennych,

- zabezpieczenie wejść do mds.

Jest to element krytyczny z punktu widzenia ochrony przed:

- odłamkami,

- ostrzałem,

- oddziaływaniem fali uderzeniowej.

Przepis dopuszcza trzy źródła zabezpieczeń:

- materiały przygotowane przez właściciela budynku,

- materiały przygotowane przez zarządcę,

- materiały dostarczone przez organy ochrony ludności.

§ 10 pkt 5 Rozporządzenia [3] – wprowadza  obowiązek wykonania prac naprawczych i konserwacyjnych

gwarantujących bezpieczeństwo eksploatacyjne mds jako warunek podstawowy stanu technicznego istniejącego obiektu. Mds nie może funkcjonować w obiekcie, który:

-      ma uszkodzenia konstrukcyjne,

-      posiada niesprawne instalacje,

-      stwarza zagrożenie dla zdrowia lub życia.

-      wymaga innych koniecznych napraw i konserwacji.

Załącznik nr 3 do rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 9 lipca 2025 r. [3] (Dz. U. 2025 poz. 932) WYMAGANIA DOTYCZĄCE OSŁON ZABEZPIECZAJĄCYCH OKNA W ŚCIANACH ZEWNĘTRZNYCH LUB WEJŚCIA DO MIEJSCA DORAŹNEGO SCHRONIENIA

(opis/komentarz w wierszu poniżej cytowanego załącznika)

1. Osłona przy oknie w ścianie zewnętrznej lub przy wejściu prowadzącym do mds bezpośrednio
z zewnątrz jest wykonana w sposób zabezpieczający przed wnikaniem do wnętrza mds odłamków amunicji oraz ma grubość h_E co najmniej 25 cm, którą w zależności od rodzaju materiału lub konstrukcji oraz liczby warstw ochronnych oblicza się według wzoru:

gdzie:

h_i- grubość i-tej warstwy ochronnej o wartości minimalnej nie mniejszej niż h_min,

R_x - współczynnik redukcyjny i-tej warstwy ochronnej.

2. Współczynniki redukcyjne R_x oraz wartości minimalne grubości h_min określa tabela:

Lp.

Rodzaj materiału lub konstrukcji

Współczynnik redukcyjny R_x

Minimalna grubość warstwy ochronnej h_min [cm]

1

2

3

4

1

żelbet lub beton o wytrzymałości odpowiadającej klasie

C16/20

0,917

12

2

C20/25

0,943

3

C25/30

1

4

C30/37

1,032

5

C35/40

1,1

6

C40/50

1,138

7

mur z cegły pełnej lub z bloczków silikatowych pełnych, na zaprawie cementowej lub cementowo-wapiennej

0,703

8

stal

3,667

0,6

9

piasek lub glina piaszczysta

0,267

50¹⁾

10

piasek gliniasty

0,228

11

grunt o nieznanych parametrach

0,189

¹⁾ W przypadku więcej niż jednej warstwy ochronnej z gruntu dopuszcza się stosowanie pojedynczej warstwy
o grubości co najmniej 10 cm, jeżeli łączna grubość warstw gruntu jest nie mniejsza niż 50 cm.

3. Osłona przy oknie w ścianie zewnętrznej mds usytuowana bezpośrednio przy oknie ma szerokość S nie mniejszą niż obliczona według wzoru:

gdzie:

h_i - grubość i-tej warstwy ochronnej o wartości minimalnej nie mniejszej niż h_min,

A - szerokość otworu okiennego.

Rysunek 1. Szerokość osłony usytuowanej bezpośrednio przy oknie w ścianie zewnętrznej mds (rzut).

4. Osłona przy oknie w ścianie zewnętrznej mds odsunięta na odległość L od tego okna ma szerokość S nie mniejszą niż określona na podstawie kąta 45° według zasady przedstawionej na poniższym rysunku:

Rysunek 2. Szerokość osłony odsuniętej od okna w ścianie zewnętrznej mds (rzut).

5. Górna krawędź osłony przy oknie w ścianie zewnętrznej mds znajduje się nad górną krawędzią otworu okiennego w odległości od niej nie mniejszej niż grubość osłony h_E, o której mowa w ust. 1.

Rysunek 3. Odległość między górną krawędzią osłony przy oknie mds a górną krawędzią otworu okiennego (przekrój).

6. Osłona przy wejściu prowadzącym do mds bezpośrednio z zewnątrz jest usytuowana od tego wejścia w odległości L nie mniejszej niż obliczona według wzoru:

gdzie:

A - szerokość otworu drzwiowego.

7. Osłona przy wejściu prowadzącym do mds bezpośrednio z zewnątrz ma szerokość S nie mniejszą niż określona na podstawie kąta 45° według zasady przedstawionej na poniższym rysunku:

Rysunek 4. Odległość osłony odsuniętej od wejścia prowadzącego do mds bezpośrednio z zewnątrz oraz szerokość tej osłony (rzut).

8. Przestrzeń między ścianą zewnętrzną a osłonami okna lub wejścia, o których mowa w ust. 4 i 7, jest przykryta przegrodą zamocowaną z nachyleniem co najmniej 15 % ze spadkiem w kierunku przestrzeni niechronionej, której grubość i sposób wykonania zapewnią odbicie i spadnięcie odłamków amunicji lub innych czynników rażenia.

Rysunek 5. Przekrycie przestrzeni między ścianą zewnętrzną a osłoną okna lub wejścia (przekrój).

Opis / Komentarz

Załącznik nr 3 do Rozporządzenia [3] „Wymagania dotyczące osłon zabezpieczających okna w ścianach zewnętrznych lub wejścia do miejsca doraźnego schronienia” określa techniczne wymagania dotyczące osłon ochronnych, które mają zabezpieczać okna w ścianach zewnętrznych oraz wejścia do miejsc doraźnego schronienia (mds). Ich zadaniem jest zapobieganie przenikaniu odłamków amunicji i innych fragmentów w przypadku zagrożeń zewnętrznych – czyli zapewnienie bezpieczeństwa osób przebywających wewnątrz mds.

1. Wymagania ogólne dotyczące osłon

- Osłony okienne i wejściowe muszą być wykonane tak, aby chroniły wnętrze mds przed odłamkami amunicji lub innymi elementami mogącymi przeniknąć do środka.

- Minimalna grubość osłony (oznaczana jako hₑ) wynosi co najmniej 25 cm, przy czym jej dokładna grubość ustalana jest za pomocą wzoru zawartego w załączniku nr 3 do Rozporządzenia [3] uwzględniającego grubość poszczególnych warstw ochronnych oraz współczynniki redukcyjne dla danych materiałów lub konstrukcji użytych w osłonie.

Wzór ten uwzględnia sumaryczny efekt ochrony wynikający z połączenia różnych materiałów składowych osłony.

2. Tabela współczynników i parametrów materiałów

Załącznik zawiera tabelę materiałów konstrukcyjnych z ich współczynnikami redukcyjnymi (Rₓ) oraz minimalnymi grubościami warstw (h _min). Dzięki temu można obliczyć praktyczną grubość i odporność osłony ochronnej w zależności od użytych materiałów.

Przykład interpretacji: Aby osłona osiągnęła wymaganą minimalną efektywną grubość całkowitą hₑ co najmniej 25 cm, można łączyć warstwy materiałów (np. gruntu i betonu). Każda warstwa ma przypisany współczynnik redukcyjny oraz minimalną dopuszczalną grubość, która musi być spełniona przy projektowaniu osłony.

3. Szerokość osłony przy oknie

Szerokość osłony (S) dla okna mds które znajduje się w ścianie zewnętrznej, musi być odpowiednio dobrana. Obowiązuje formuła, która uwzględnia kolejno grubości warstw ochronnych oraz szerokość otworu okiennego, tak aby osłona zapewniała dostateczną ochronę z boku i z góry okna. Celem jest objęcie całego otworu okiennego materiałową „strefą bezpieczeństwa”, która minimalizuje ryzyko, że odłamki lub fragmenty przedostaną się bezpośrednio przez płaszczyznę okna.

Załącznik nr 3 do rozporządzenia [3] przedstawia cały szereg rysunków poglądowych które precyzują techniczne warunki projektowania i wykonania osłon ochronnych dla okien i wejść do miejsc doraźnego schronienia.

Istotą załącznika nr 3 do rozporządzenia [3] jest:

1. Zabezpieczenie wnętrza mds przed odłamkami amunicji lub innymi elementami niebezpiecznymi z zewnątrz,
2. Określenie minimalnej grubości osłon oraz sposobu ich budowy,
3. Podanie tabeli współczynników i minimalnych grubości warstw materiałowych, które można stosować przy projektowaniu osłon,
4. Wskazanie zasad ustalania szerokości osłon przy oknach.

Podstawa Prawna

- poniżej przytoczone są artykuły Ustawy [1]   i paragrafy Rozporządzeń [3] i [7] dotyczące  wymagań dla oznakowania mds w nowoprojektowanych budynkach

Opis / Komentarz 

- podzielony jest na poszczególne zagadnienia wg artykułów
w Ustawie [1] i paragrafów w Rozporządzeniach [3] i [7]

Ustawa [1]

Art. 105. Budowle ochronne i miejsca doraźnego schronienia oznacza się za pomocą międzynarodowego znaku rozpoznawczego obrony cywilnej oraz napisu: „SCHRON”, „UKRYCIE” lub

„MIEJSCE DORAŹNEGO SCHRONIENIA”.

Wymóg oznakowania mds jest częścią formalnych wymagań technicznych dotyczących miejsc doraźnego schronienia.

Art. 105 Ustawy [1] stanowi, że:

Budowle ochronne oraz miejsca doraźnego schronienia należy oznaczać za pomocą:

-      międzynarodowego znaku rozpoznawczego obrony cywilnej,

-      oraz napisu:

• „SCHRON”,
• „UKRYCIE”, lub
• „MIEJSCE DORAŹNEGO SCHRONIENIA”.

Powyższe oznakowania to uporządkowany sposób identyfikacji miejsc, które są przeznaczone do ochrony ludności w sytuacjach zagrożenia (np. katastrof, działań zbrojnych, klęsk żywiołowych).

Przepis nakłada obowiązek, aby:

-      budowle ochronne (np. schrony stałe, części podziemne budynków adaptowane na schrony),

-      miejsca doraźnego schronienia,

były czytelnie i jednoznacznie oznaczone.

Art. 105 ma duże znaczenie praktyczne i operacyjne:

-      Ułatwia szybką identyfikację miejsc ochrony ludności w przestrzeni publicznej oraz wewnątrz budynków.

-      Zapewnia jednolity system oznakowania, który jest zrozumiały w warunkach kryzysowych.

-      Umożliwia służbom ratunkowym, zarządzającym kryzysowo i osobom chronionym łatwiejsze dotarcie do mds, schronów i miejsc ukrycia.

Rozporządzenie [3]:

§ 7. ust. 3. W przypadku pomieszczenia lub zespołu pomieszczeń znajdujących się w garażu podziemnym, część mds, w której przewiduje się przebywanie osób, wyznacza się w odległości co najmniej 20 m od bramy garażowej i oznacza się ją na powierzchni podłogi liniami poziomymi o szerokości 0,08 – 0,1 m w odstępie od siebie równym szerokości pojedynczej linii od strony:

1) części, w której przewiduje się przebywanie osób – linią w kolorze zielonym;

2) pozostałej części budynku – linią w kolorze pomarańczowym.

§ 7 ust. 3 Rozporządzenia [3] wprowadza oznaczenia poziome dla garaży podziemnych i stanowi, że jeżeli część mds znajduje się w garażu podziemnym, to obszar, w którym przewiduje się przebywanie osób, musi być:

-      wyznaczony w odległości co najmniej 20 m od bramy garażowej,

-      oznaczony na powierzchni podłogi liniami poziomymi o szerokości 0,08–0,1 m, w odstępach równych szerokości pojedynczej linii, tak by odróżnić:

               a) część, w której przewiduje się przebywanie osób —

                    oznaczoną kolorem zielonym,

               b) pozostałą część garażu — oznaczoną kolorem

                    pomarańczowym.

§ 10. Przystosowanie przestrzeni do pełnienia funkcji obiektu zbiorowej ochrony obejmuje:

(…)

6) oznakowanie mds za pomocą międzynarodowego znaku rozpoznawczego obrony cywilnej oraz napisu

„MIEJSCE DORAŹNEGO SCHRONIENIA”;

§ 10 pkt 6 Rozporządzenia [3] stanowi, że w ramach przystosowania przestrzeni, w której ma być zorganizowane miejsce doraźnego schronienia, należy zapewnić następujące oznakowanie mds:

-      zgodnie z międzynarodowym znakiem rozpoznawczym obrony cywilnej,
oraz

-      umieścić wyraźny napis „MIEJSCE DORAŹNEGO SCHRONIENIA” przy wejściach lub tam, gdzie jest to konieczne dla identyfikacji tego miejsca przez osoby korzystające ze schronienia.

Ten punkt dotyczy zachowania przejrzystości i czytelności lokalizacji miejsca schronienia dla osób, które mogą z niego korzystać w sytuacji zagrożenia. Oznakowanie zgodne

z międzynarodowymi standardami umożliwia szybkie odnalezienie schronienia i bezpieczne dotarcie do niego  w sytuacji kryzysowej.

Dodatkowe zalecenia oznakowania mds, które nie zostały ujęte w stosownych przepisach

Dodatkowo zaleca się oznakowanie miejsca doraźnego schronienia oznaczeniami, które nie zostały ujęte w stosownych przepisach, a które wydają się być konieczne w sytuacji zagrożenia.

Są to oznaczenia:

1. Służące ewakuacji - wskazujące kierunek ewakuacji na zewnątrz oraz w kierunku wyjścia zapasowego (które może stanowić tunel podziemny);

2. Oznaczenie pomieszczenia higieniczno-sanitarnego (toalet), urządzenia do przygotowywania posiłków (zaplecza kuchennego) i magazynu - które będą służyć dla mds.

3. W mds powinny być również oznaczenia związane
z instalacjami wskazujące:

-      miejsce zaworu odcinającego w mds instalację
i urządzenia gazowe (o ile taka instalacja tam będzie),

-      urządzenia umożliwiające odcięcie dopływu wody
i prądu przy wejściu instalacji do mds. 

Rozporządzenie [7]

Załącznik nr 11

WZÓR MIĘDZYNARODOWEGO ZNAKU ROZPOZNAWCZEGO OBRONY CYWILNEJ

Opis:

Międzynarodowy znak rozpoznawczy obrony cywilnej składa się z trójkąta równobocznego w kolorze niebieskim (CMYK 88, 63, 11, 25) na tle w kolorze pomarańczowym (CMYK 0, 50, 96, 0). 

Międzynarodowy znak rozpoznawczy obrony cywilnej to uniwersalny międzynarodowy znak rozpoznawczy, który ma jednoznacznie wskazywać lokalizację schronienia albo miejsca ukrycia ludności.