Praktyka zawodowa jako niezbędny element dla uzyskania uprawnień budowlanych w zawodzie architekta.
Postępowanie kwalifikacyjne w sprawie nadania uprawnień budowlanych do pełnienia przez architekta samodzielnej działalności zawodowej – określonej w przepisach jako samodzielna funkcja techniczna – ma na celu sprawdzenie poziomu przygotowania zawodowego, kompetencji i umiejętności.
Niezbędna jest zatem dobra praktyka zawodowa – projektowa i wykonawcza, którą trzeba udokumentować, przy składaniu wniosku o nadanie uprawnień budowlanych.
Przepisy określają minimalne granice czasu trwania praktyki tj. 2 lata: 1 rok praktyki projektowej i 1 rok praktyki wykonawczej. Nie oznacza to jednak, że OKK badając czy praktyka jest prawidłowa sprawdza tylko czas jej trwania. Najważniejsza jest jej jakość, różnorodność tematyczna, jak najszerszy udział w poszczególnych fazach tworzenia projektu budowlanego – od fazy planistycznej i koncepcyjnej, do szczegółów konstrukcyjnych. Ważna jest również znajomość procedur administracyjnych. Praca przy projektach technicznych (wykonawczych) również jest uznawana, ale nie jako jedyny element składowy praktyki.
Organ nadający uprawnienia, decydujący o tym, czy praktyka jest odpowiednia, kieruje się również ogólną definicją prawną, cyt.:
„Praktyka zawodowa przy projektowaniu powinna polegać na bezpośrednim uczestnictwie w pracach projektowych przy sporządzaniu projektów budowlanych. Różnorodność tematyczna lub stopień złożoności opracowań projektowych oraz zakres wykonywanych czynności, decydują o uznaniu praktyki za odpowiednią.”
Każdy zdający jest oceniany indywidualnie, na podstawie udokumentowanego doświadczenia zawodowego.
Zakres praktyki musi być zgodny z zakresem specjalności uprawnień budowlanych, o jakie ubiega się kandydat.
Jest to szczególnie istotne dla uprawnień ograniczonych, uprawniających do projektowania obiektów o kubaturze do 1000 m³ w zabudowie zagrodowej, na terenach zabudowy zagrodowej. Wymagana jest praktyka dotycząca takich obiektów.
Dotyczy to również praktyki na budowie, na podstawie której należy wykazać się znajomością tematów ogólnobudowlanych, technicznych i organizacji budowy, nawet jeżeli uczestniczyło się w realizacji jej fragmentu. Oczywistym jest, że praktyka ta polega głównie na obserwacji prac budowlanych (własne notatki, zdjęcia), obserwacji pracy kierownika budowy, inspektora nadzoru, ale również na zapoznaniu się z dokumentacją techniczną realizowanego obiektu.
Optymalną formą zatrudnienia na budowie jest praca na stanowisku inżyniera budowy. Wskazana jest również praca jako asystenta kierownika budowy lub asystenta kierownika robót. Zakres i charakter prac wykonywanych podczas praktyki na budowie, powinien być kompatybilny z zadaniami, jakie wykonuje kierownik budowy lub kierownik robót budowlanych. Do prac w ramach praktyki mogą być zaliczone między innymi nadzór i organizacja robót na budowie, koordynacja prac poszczególnych brygad, przestrzeganie i nadzór nad przepisami BHP, czy prowadzenie dokumentacji budowy. Wszystkie zadania powinny być wykonywane pod nadzorem kierującego praktyką zawodową.
Praktyką budowlaną powinien kierować kierownik budowy lub kierownik robót budowlanych, posiadający uprawnienia budowlane odpowiednie do zakresu uprawnień, o które będzie się ubiegał odbywający praktykę (ograniczone, nieograniczone).
Do praktyki zawodowej na budowie nie zalicza się pracy odbywanej pod kierunkiem inspektora nadzoru inwestorskiego, np. jako asystent inspektora nadzoru inwestorskiego. Jak bowiem uznają sądy, w przypadku pełnienia funkcji inspektora nadzoru inwestorskiego brak jest znamion samodzielnego i bezpośredniego uczestnictwa w procesie budowlanym, co jest warunkiem koniecznym dla zaliczenia praktyki zawodowej.
Weryfikacja poprawności odbytej praktyki zawodowej należy do okręgowej komisji kwalifikacyjnej okręgowej izby architektów. Wymienione stanowiska (asystent projektanta, inżynier budowy, majster budowy, asystent kierownika) nie budzą w komisji wątpliwości. Natomiast zatrudnienie na innym stanowisku, np. kosztorysanta czy pracownika administracyjnego, może już takie wątpliwości wywołać. W tej sytuacji komisja może poprosić kandydata o złożenie stosownych wyjaśnień lub przedstawienie dowodów potwierdzających prawidłowość odbycia praktyki zawodowej w odpowiednim zakresie.
Praktyka zawodowa pod kierunkiem
Praktyka zawodowa w budownictwie powinna być odbywana pod kierunkiem osoby posiadającej „odpowiednie uprawnienia budowlane”.
W przypadku ubiegania się o uprawnienia budowlane w ograniczonym zakresie, praktykę zawodową może potwierdzać osoba posiadająca również uprawnienia jedynie w ograniczonym zakresie bądź szersze, czyli bez ograniczeń – co daje możliwość zaliczenia jej w przyszłości do uprawnień nieograniczonych. Natomiast w przypadku ubiegania się o uprawnienia budowlane bez ograniczeń, niezbędne będzie potwierdzenie praktyki przez osobę posiadającą uprawnienia również bez ograniczeń.
Kierowanie praktyką na budowie
Praktyka na budowie powinna odbyć się pod kierownictwem osoby, która jest kierownikiem budowy lub robót budowlanych, tj. nie tylko posiada uprawnienia budowlane do kierowania budową lub robotami budowlanymi, ale pełni jedną z tych funkcji na konkretnych obiektach budowlanych objętych praktyką.
Potwierdzenie powyższego znajdujemy w treści załącznika nr 1 do rozporządzenia określającego wzór oświadczenia potwierdzającego odbycie praktyki zawodowej. We wskazanym wzorze wpisano wprost, iż osoba nadzorująca praktykę, składając przedmiotowe oświadczenie, potwierdza je jako osoba pełniąca samodzielną funkcję techniczną projektanta, kierownika budowy lub kierownika robót, a nie inspektora nadzoru inwestorskiego czy sprawdzającego projekt.
Kierowanie praktyką odbywaną w organach
Podobne zasady nadzorowania praktyki zawodowej odnoszą się do praktyki w organach, która wymaga potwierdzania na zasadach ogólnych przez osobę posiadającą odpowiednie uprawnienia budowlane i wpisaną na listę członków izby (§ 2, ust. 6 rozporządzenia).
Kluczowa jest długość praktyki zawodowej odbywanej w nadzorze budowlanym lub u zarządców infrastruktury kolejowej i drogowej. Dwa lata takiej praktyki uznaje się za rok praktyki zawodowej na budowie.
Kierowanie praktyką projektową
W przypadku praktyki projektowej osoba kierująca powinna pełnić funkcję projektanta przy sporządzaniu projektu. Najlepiej, jeżeli praktykant pełni funkcję asystenta projektanta.
Do praktyki projektowej nie można zaliczyć praktyki zawodowej nadzorowanej przez osobę sprawdzającą projekt w rozumieniu art. 20 ust. 2 ustawy – Prawo budowlane.
Praktyka projektowa pod patronatem
Zgodnie z art. 14 ust. 4b ustawy Prawo budowlane, za praktykę zawodową przy sporządzaniu projektów może być uznana roczna praktyka zawodowa przy sporządzaniu projektów pod patronatem osoby posiadającej odpowiednie uprawnienia budowlane zwanej „patronem”.
Różnice pomiędzy praktyką pod patronatem a tradycyjną praktyką są następujące:
- nie musi być odbywana w biurze projektowym,
- nie wymaga nawiązywania stosunku pracy,
- patronem może być członek rodziny lub znajomy,
- patron musi posiadać co najmniej 5-letnie doświadczenie zawodowe.
Praktyka wykonawcza nie może być zaliczona w formie patronatu.
Zasady dokumentowania praktyki zawodowej w budownictwie
Praktykę dokumentuje się w formie:
- oświadczenia,
- zaświadczenia,
- dokumentu,
- książki praktyki zawodowej (do 25 września 2014 r.).
Dokumentowanie praktyki zawodowej
Praktyka projektowa i wykonawcza mogą odbywać się równolegle, lecz nie w tych samych godzinach. Jeden rok praktyki oznacza faktycznie przepracowany rok, tj. 52 tygodnie po 40 godzin pracy tygodniowo.
Zaleca się odbywanie praktyki dłuższej niż minimum ustawowe, co ułatwia samodzielne wykonywanie zawodu architekta.
